Mazrae-admin
2 سال پیشآب مایه حیات و نیاز اساسی تمامی موجودات زنده، از جمله گیاهان و حیوانات است. با توجه به خشکسالیهای اخیر و کم آبی در بیشتر مناطق کشور عزیزمان ایران که به دلیل استفاده نادرست از منابع آبی بوده است، طبق آمارها ۹۶ درصد آب مصرفی کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود.
در بین محصولات باغی و زراعی، گروهی از گیاهان وجود دارند که نیاز آبی کمی برای رشد داشته و احتیاج به آبیاری مکرر ندارند. کشت این محصولات به دلیل تأمین نیاز مردم، ارزش افزوده بالایی را برای کشاورزان و کشور به همراه خواهد داشت.
با کنترل مصرف آب در زمینه منابع آب پنهان میتوان گام مهمی در زمینه جلوگیری از هدررفت آب در ایران برداشت. داشتن اطلاعات کافی در این زمینه میتواند به شما برای افزایش درصد موفقیت در کشاورزی کمک زیادی کند.
در این مقاله به معرفی ۵ محصول مناسب کاشت در مناطق کم آب شامل کلزا، گل محمدی، زعفران، جو و پسته میپردازیم.
۱. کشت کلزا
معرفی محصول
دانه کلزا ۳۰ تا ۴۰ درصد روغن و کنجاله آن حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد پروتئین دارد. گیاه کلزا پس از سویا و نخل روغنی به عنوان سومین گیاه روغنی جهان شناخته میشود.
مزایای کشت کلزا
- قابلیت کشت بین گندم و جو (جلوگیری از رشد علفهای هرز)
- نفوذ ریشه به عمق خاک و بیرون کشیدن عناصر مفید
- اصلاح بافت خاک
- افزایش ۳۰ درصدی رشد و عملکرد محصول بعدی
- استفاده از کنجاله به عنوان خوراک دام
- حمایت دولتی از کشاورزان در تمام مراحل کاشت، داشت و برداشت
زمان کاشت
بهترین زمان برای کشت کلزا از نیمه مهرماه تا پیش از ۲۰ آبان ماه میباشد.
تراکم مناسب
بهترین تراکم برای این دانه روغنی، ۶۰ تا ۸۰ بوته در متر مربع است. تراکم کمتر از ۲۰ بوته یا بیشتر از ۱۰۰ بوته در متر مربع باعث کاهش عملکرد میشود.
آب و هوا
گیاه کلزا به تنوع آب و هوایی وسیعی سازگار است. این گیاه به مناطق معتدل و گرم تعلق دارد، اما برخلاف سایر بذرهای روغنی، در مکانهای معتدل و سردسیر نیز به خوبی رشد میکند. رقمهایی وجود دارد که در آب و هوای مرطوب و تا حدی خشک نیز رشد میکنند.
بافت خاک مناسب
مناسبترین خاک برای کلزا، خاکی با زهکشی مناسب و غنی از مواد آلی است. خاکهای شنی معمولاً به دلیل عدم نگهداری رطوبت برای رشد کلزا مناسب نیستند. این گیاه در خاکهای شور یا قلیایی نیز به خوبی رشد نمیکند.
۲. کشت گل محمدی
معرفی محصول
گل سرخ یا محمدی، گیاهی بومی ایران است که تا حدود ۳۵۰ سال پیش به جز ایران در جایی رویش نمییافت. این محصول مقاوم به کم آبی، آفات و بیماریها است.
مزایای کشت گل محمدی
- خواص درمانی
- اشتغالزایی
- ارزش صادراتی
- جذب گردشگری
فرآوردههای قابل تولید
- غنچه خشک
- گلاب
- اسانس گل محمدی
این فرآوردهها افزون بر عرضه در بازارهای داخلی، قابلیت صادرات به کشورهای حاشیه خلیج فارس و کشورهای اروپایی مانند فرانسه و انگلستان را دارند.
دوره برداشت
از سال سوم پس از کشت، برداشت محصول حدود سه تا نه سال انجام میشود. این گیاه دوره گلدهی کوتاهی دارد و معمولاً تنها یک بار در سال گل میدهد. زمان باز شدن گلها در هر منطقه بین ۲۰ تا ۳۰ روز و معمولاً از اوایل اردیبهشت تا تیرماه به طول میانجامد.
نکات برداشت
- هر گل حداکثر یک روز دوام دارد
- برداشت بهتر است پیش از طلوع خورشید و در هوای خنک صبحگاهی انجام شود
- گلها باید پیش از پژمرده شدن به محل فرآوری منتقل شوند
خاک مناسب
گل محمدی در بسیاری از خاکها رشد میکند، اما مناسبترین خاک برای پرورش آن، خاکهای زهکشی شده با PH بین ۶.۵ تا ۷.۵ است. خاکهای اسیدی موجب کاهش رشد و عملکرد گیاه میشوند. کشت این محصول در زمینهای سنگلاخی، شیبدار و مناطق کوهپایه نیز امکانپذیر است.
۳. کشت زعفران
معرفی محصول
زعفران گیاهی گرمسیری است که در مناطق معتدل با تابستانهای گرم و خشک به خوبی رشد میکند. این گیاه از محصولات مهم برای کشت در مناطق کم آب محسوب میشود.
زمان کاشت
زمان مناسب برای کشت زعفران، مرداد ماه تا مهر ماه است.
دوره رشد
زعفران پس از کاشت به مدت ۴ تا ۷ ماه (در برخی مناطق حتی تا ۱۰ ماه) در زمین باقی مانده و محصول میدهد. بنابراین نیازی به کاشت مجدد زعفران در سالهای بعدی وجود ندارد.
خواب زمستانی
با شروع فصل گرما، برگهای زعفران زرد و خشک شده و پیاز زعفران به خواب میرود. به طور کلی دوره فعالیت پیاز زعفران تقریباً از آبان ماه تا اردیبهشت است.
خاک مناسب
بهترین خاک برای کاشت زعفران، خاک شنی-رسی است که مقدار کمی آهک نیز داشته باشد. زعفران در زمینهای رسی، شور یا خیلی شنی رشد خوبی ندارد.
ویژگیهای خاک مناسب:
- حاصلخیز و شیرین
- عاری از علفهای هرز
- PH بین ۷ تا ۸
نکته مهم: کاشت زعفران باید در زمینی انجام شود که از چند سال گذشته در آن زعفران کاشت نشده باشد.
۴. کاشت جو
معرفی محصول
جو یکی از سازگارترین انواع غلات است که نسبت به گندم در برابر خشکی مقاومت بیشتری دارد. در آب و هوایی که آب عامل محدودکننده برای کاشت گندم محسوب میشود، جو میتواند بیشترین محصول را به ثمر دهد.
آب و هوای مناسب
جو با گستره وسیعی از آب و هوا سازگار است، اما رشد این محصول در مناطق خشک و نیمه خشک مطلوبتر است. جو نسبت به گندم نسبت به سرما حساستر است، بنابراین کاشت جو پاییزه در مناطق سردسیر ممکن است نتیجه مطلوب نداشته باشد.
زمان کاشت
زمان مناسب کاشت جو، اواسط مهرماه تا اواخر آبان ماه است. جو معمولاً به دو صورت کاشته میشود:
| نوع جو | زمان کاشت | ویژگی |
|---|---|---|
| جو بهاره | بهار | حساس به سرما |
| جو پاییزه | پاییز | تا فرا رسیدن بهار سنبله تولید نمیکند |
خاک مناسب
زمین کاشت جو باید نرم، سبک، مغذی، دارای زهکشی مناسب و تهویه خوب باشد.
ویژگیهای خاک مناسب:
- بافت متوسط یا لومی (ترکیبی از رس، شن و سیلت)
- PH بین ۷ تا ۸
- مقاومت به شوری خاک (بیشتر از سایر غلات)
۵. کاشت پسته
معرفی محصول
پسته محصولی بسیار ارزشمند و از خوراکیهای محبوب در سراسر جهان است. پسته هم جزو گیاهان کم آب برای کشت تابستانه محسوب میشود و هم در دسته گیاهان کم آب برای کشاورزی قرار میگیرد.
مناطق مناسب کاشت
مناطق نیمه خشک بیابانی، ایدهآلترین مکانها برای کاشت پسته هستند. گیاه پسته ترجیح میدهد دمای هوا بالاتر از ۳۷ درجه باشد و با مناطق مرتفع چندان سازگار نیست. مناطق مرطوب نیز برای پرورش پسته مناسب نمیباشد.
زمان بهرهدهی
زمانی که اقدام به پرورش پسته میکنید، تا رسیدن به محصول مناسب تقریباً به ۵ تا ۸ سال زمان نیاز دارد. اما با توجه به ارزش بالای این محصول و توانایی صادراتی آن، ارزش صبر کردن را دارد.
روش کاشت
- استفاده از دانه پسته (زمان برتر)
- استفاده از نهال پسته (رسیدن به نتیجه در زمان کوتاهتر)
بهترین زمان کاشت نهال
فصل پاییز و پس از به خواب رفتن نهال. در مناطق سردسیر بهتر است نهالکاری پس از سپری شدن یخبندان انجام شود.
خاک مناسب
بهترین محل برای پرورش پسته، مکانی است که نور خورشید به طور کامل به مزرعه بتابد. پرورش این محصول به خاک مغذی و حاصلخیز نیاز دارد.
ویژگیهای خاک مناسب:
- میزان PH و اسیدی و بازی بودن خاک با دقت تنظیم شود
- PH بین ۷ تا ۷.۵
جمعبندی و نتیجه گیری
با توجه به خشکسالیهای اخیر و کمبود آب در بسیاری از مناطق ایران، انتخاب محصولات مقاوم به کم آبی یک ضرورت اساسی برای کشاورزی پایدار است.
خلاصه محصولات معرفی شده:
| محصول | نیاز آبی | زمان کاشت | خاک مناسب | ارزش اقتصادی |
|---|---|---|---|---|
| کلزا | کم | مهر تا آبان | زهکشی شده، غنی از مواد آلی | بالا (روغنی) |
| گل محمدی | بسیار کم | سال سوم به بعد (برداشت) | زهکشی شده، PH 6.5-7.5 | بسیار بالا (صادراتی) |
| زعفران | بسیار کم | مرداد تا مهر | شنی-رسی، PH 7-8 | بسیار بالا (صادراتی) |
| جو | کم | مهر تا آبان | لومی، PH 7-8 | متوسط |
| پسته | کم | پاییز | مغذی، PH 7-7.5 | بسیار بالا (صادراتی) |
با شناخت کافی و دقیق از گیاهان کم آب و روش کاشت و پرورش آنها، دیگر کم آبی و خشکسالی عامل تهدیدکنندهای در جهت کاهش بازار کشاورزی نخواهد بود. امید است در آیندهای نه چندان دور با رسیدگی به مشکل کم آبی در حوزه کشاورزی و حل مشکلات مناطق، گامی بلند در عرصه تولید محصولات کشاورزی برداریم.