سامانه مزرعه
1 سال پیشکرم سیب یکی از مهمترین آفات درختان میوه دانهدار به ویژه سیب، گلابی و به است که گاه به برخی میوههای هستهدار و گردو نیز حمله میکند. این آفت دائمی، با نفوذ به داخل میوه و تغذیه از بافت آن، موجب ریزش زودرس، کرم خوردگی و کاهش شدید کیفیت و عملکرد محصول میشود. حمله در مراحل ابتدایی رشد میوه باعث ریزش آن و در مراحل پیشرفتهتر موجب افت ارزش بازاری میوهها میشود.
کرم سیب از مهمترین حشرات زیانآور درختان میوه مناطق سردسیری به شمار میرود. در صورت عدم کنترل، خسارت آن در برخی سالها ممکن است تا ۹۰ درصد محصول را از بین ببرد.
در این مقاله به بررسی گیاهان میزبان، شکلشناسی، زیستشناسی، نحوه خسارت، روشهای ردیابی و مدیریت کرم سیب میپردازیم.
گیاهان میزبان
گرچه سیب و گلابی اصلیترین میزبانهای کرم سیب هستند، اما این آفت قادر است به میوههای دیگری نیز حمله کند.
میزبانهای اصلی:
- سیب
- گلابی
- به
میزبانهای فرعی:
- گردو
- زردآلو
- هلو
- بادام
- آلو ژاپنی
- ذرت
نکته: حمله به میزبانهای فرعی معمولاً در شرایطی رخ میدهد که این گیاهان در نزدیکی باغهای سیب کاشته شده باشند.
شکلشناسی
| مرحله | ویژگیها |
|---|---|
| تخم | ابتدا سفیدرنگ، سپس حلقه مایل به قرمز و نقطه قرمز رنگ (سر لارو) ظاهر میشود |
| لارو | سفید مایل به صورتی |
| شفیره | قهوهای رنگ، طول حدود یک سانتیمتر |
| حشره کامل | بالهای جلویی خاکستری با لکه مسی در انتها، بالهای عقبی قهوهای روشن |
زیستشناسی کرم سیب
شروع فعالیت
فعالیت حشره کامل همزمان با ریزش گلبرگها و رسیدن دما به حدود ۱۶ درجه سانتیگراد آغاز میشود.
تغذیه و تخمگذاری
حشرات کامل از نوش گلها تغذیه کرده و پس از جفتگیری، مادهها تخمریزی میکنند.
رشد لارو
- لاروها پنج سن لاروی دارند
- ابتدا از برگ تغذیه کرده، سپس وارد میوههای جوان میشوند
- از گوشت و دانه تغذیه میکنند
- دوره تغذیه لارو: ۲۳ تا ۲۷ روز
- هر لارو به طور میانگین از یک تا دو میوه تغذیه میکند
شفیره شدن
لاروها پس از طی مراحل رشدی، از میوه خارج شده و برای شفیره شدن به پناهگاههایی مانند زیر پوست درخت، شکافها، انبارها یا زیر خاک میروند.
زمستانگذرانی
به صورت لارو سن آخر درون پیله ابریشمی
مدت زمان شفیرهگی
| نسل | مدت زمان |
|---|---|
| نسل اول | کمتر از ۱۰ روز |
| نسل دوم | حدود ۲۰ روز |
تعداد نسل در سال (بر اساس منطقه)
| منطقه | تعداد نسل |
|---|---|
| رشت | ۳ نسل |
| کرج | ۳ تا ۴ نسل |
تراکم جمعیت در نسل آخر به اوج میرسد.
نحوه خسارت
لارو کرم سیب پس از یافتن میوه مناسب، با نفوذ به اپیدرم میوه، وارد آن میشود.
علائم خسارت:
- ضایعات شامل تکههای پوست، گوشت میوه و فضولات قهوهای رنگ در محل ورود
- ایجاد دالان درون میوه
- آسیب به دانهها
- اختلال در رشد طبیعی میوه
- رسیدگی زودرس
- کاهش کیفیت محصول
شدت خسارت: در صورت عدم کنترل تا ۹۰ درصد محصول
ردیابی آفت کرم سیب
برای پایش جمعیت کرم سیب، سه مرحله اصلی در نظر گرفته میشود:
| روش ردیابی | هدف | توضیحات |
|---|---|---|
| نمونهبرداری از تخم و لارو | بررسی نوسان جمعیت تخم و لارو | پس از ثبت اولین شکار شبپره در تلههای فرمونی، نمونهبرداری هفتگی از میوهها و برگهای اطراف |
| بررسی لاروهای سن آخر و شفیره | پایش وضعیت لارو و شفیره | از اواسط خرداد با بستن کارتنهای شیاردار (نوع شان عسلی، عرض ۲۰ سانتیمتر) به دور تنه درختان |
| پایش جمعیت شبپره بالغ | ارزیابی جمعیت و زمان فعالیت | با نصب تلههای فرمونی |
استاندارد نصب تله فرمونی
| پارامتر | مقدار/شرایط |
|---|---|
| نوع تله | دلتا یا بالی شکل |
| ارتفاع نصب | میانی تاج درخت (باغات سنتی: حدود ۱.۵ متر از سطح زمین) |
| جهت دهانه تله | رو به باد، دور از شاخ و برگ |
| تعداد تله | ۳ عدد در هر منطقه پیشآگاهی |
| فاصله بین تلهها | حداقل ۱۰۰ متر |
| فاصله از حاشیه باغ | حداقل ۵۰ متر |
| زمان نصب | همزمان با باز شدن اولین گلهای سیب |
| زمان تعویض فرمون | هر ۴ هفته |
روشهای پیشآگاهی و زمانبندی مبارزه
۱. بازرسی میدانی و بررسی تخمگذاری
- از ۳ تا ۴ هفته پس از شکوفهدهی، میوهها را حداقل دوبار در هفته بررسی کنید
- به محض مشاهده اولین نشانههای ورود لارو، اقدام به سمپاشی فوری نمایید
- میوههای آلوده را پیش از سمپاشی حذف کنید (لارو داخل میوه با حشرهکش از بین نمیرود)
۲. استفاده از فنولوژی گیاه میزبان
اولین سمپاشی حدود ۲۱ روز پس از آغاز گلدهی درخت انجام میشود.
۳. استفاده از زمان اوج پرواز حشرات بالغ
ردیابی اوج پرواز شبپرهها با تله فرمونی + شناخت دوره جنینی (حدود ۱۰ روز)
۴. استفاده از روش روز-درجه (Degree-Day)
- آستانه دمایی رشد کرم سیب: ۱۰ درجه سانتیگراد
- نیاز گرمایی مراحل مختلف زندگی بر اساس مطالعات اقلیمی هر منطقه
مدیریت آفت کرم سیب
روشهای غیرشیمیایی
| روش | توضیحات |
|---|---|
| ارقام زودرس | کاهش خسارت |
| بهداشت باغ | جدا کردن و از بین بردن میوههای آلوده (هر هفته یا دو هفته)، جمعآوری سریع میوههای ریخته شده |
| کیسهگذاری میوهها | حدود ۴ تا ۶ هفته پس از شکوفهدهی (قطر میوه ۱.۷ تا ۲.۵ سانتیمتر) – مناسب برای باغهای کوچک و ویلاها |
| تلههای فرمونی | ترکیب با سایر روشها |
| نوار مقوایی دور تنه | به دام انداختن لاروهایی که هنگام جستجوی محل شفیره شدن از تنه بالا میروند |
| تغذیه اصولی | کودهای NPK با پتاس بالا و ریزمغذیها، همراه با یک یا دو مرحله سمپاشی |
کنترل بیولوژیک با زنبور تریکوگراما
زنبور تریکوگراما با حمله به تخمهای آفت و تخمریزی در آنها، مانع از ادامه چرخه زندگی کرم سیب میشود.
برنامه رهاسازی:
| نسل | مقدار | مراحل |
|---|---|---|
| نسل اول | ۱۵ گرم در هکتار | ۳ مرحله (مرحله اول: ۴۸ ساعت پس از محلولپاشی روغن و همزمان با پیک پرواز، مراحل دوم و سوم: هرکدام ۵ گرم با فاصله یک هفته) |
| نسل دوم | ۱۵ گرم در هکتار | ۳ مرحله (مرحله اول حدود ۳۰ روز پس از پیک نسل اول) |
| رهاسازی فوقالعاده (تداخل نسل دوم و سوم) | ۵-۱۰ گرم در هکتار | ۱-۲ مرحله با فاصله ۷ روز |
| نسل سوم | ۱۵ گرم در هکتار | حدود ۲۵-۲۸ روز بعد از پیک نسل دوم |
مزیتها:
- بدون باقیمانده سم در محصول
- کاهش جمعیت آفت در درازمدت
- قابل استفاده در باغات سیب در مناطق با چند نسل آفت
کنترل شیمیایی
برای اطلاع از سموم مجاز، دوز و نحوه مصرف به منابع معتبر کارشناسی مراجعه شود.
جمعبندی و نتیجه گیری
کرم سیب مهمترین آفت درختان سیب و گلابی است که خسارت آن تا ۹۰ درصد محصول میرسد.
خلاصه روشهای مدیریت آفت:
| روش کنترل | اقدامات اصلی |
|---|---|
| ردیابی | تله فرمونی (۳ عدد، فاصله ۱۰۰ متر)، بازرسی میدانی، کارتنهای شیاردار |
| پیشآگاهی | فنولوژی (۲۱ روز پس از گلدهی)، روز-درجه (آستانه ۱۰ درجه)، اوج پرواز |
| زراعی | ارقام زودرس، بهداشت باغ، کیسهگذاری، تغذیه اصولی |
| فیزیکی | نوار مقوایی دور تنه |
| بیولوژیک | زنبور تریکوگراما (مجموعاً ۴۵-۵۵ گرم در هکتار، ۹-۱۱ نوبت) |
| شیمیایی | سموم مجاز با رعایت زمان مناسب |
نکات کلیدی:
- خسارت تا ۹۰ درصد در صورت عدم کنترل
- تعداد نسل: ۳ نسل در رشت، ۳-۴ نسل در کرج
- آستانه دمایی رشد: ۱۰ درجه سانتیگراد
- لارو داخل میوه با حشرهکش از بین نمیرود
- رهاسازی تریکوگراما: مجموعاً ۴۵-۵۵ گرم در هکتار طی ۹-۱۱ نوبت