سامانه مزرعه
2 سال پیشدرختان نیز مانند برخی حیوانات در فصل سرما به خواب زمستانی میروند. در این فصل گیاهان فتوسنتز ندارند، اما این اتفاق باعث نمیشود مراقبت از گیاهان را متوقف کنیم. اتفاقاً رعایت اصول باغداری در زمستان شاید مهمترین وظیفه باغدار و کشاورز باشد. با تغییر هر فصل، باغات و زمینهای کشاورزی نیز باید اقدامات لازم را برای مواجهه با تغییرات پیش رو در نظر بگیرند.
تغییرات فصلی به دلیل تغییر دما و شرایط جوی مانند بارش باران بیشتر و تغییر در رطوبت هوا، موجب شده است که کشاورزان و باغداران اقداماتی را در زمان تغییر فصل انجام دهند تا برای آمادگی و مواجهه با شرایط جوی آماده شوند. این اقدامات شامل کوددهی زمین، هرس درختان، استفاده از قیم برای درختان جوان و شخم زدن زمین میباشد.
در این مقاله به بررسی ۱۱ اقدام مراقبتی لازم برای باغداران و کشاورزان در فصل زمستان میپردازیم.
۱. جمع آوری لوله و تأسیسات آبیاری
در باغاتی که آبیاری به سبک قطرهای انجام میشود، جمع آوری لولههای فرعی از سطح باغ اهمیت بسیار زیادی دارد. با وجود آب در این تأسیسات، ممکن است بر اثر سرما یخ زدگی رخ داده و باعث ایجاد ترکهای متعدد یا شکستگی در مسیر لولهها و قطرهچکانها شود.
یخ زدگی ممکن است در پمپها و دستگاههای تصفیه نیز رخ دهد. در نتیجه اولین اقدامی که باید در باغات قبل از بروز سرمای شدید انجام شود، جمع آوری این موارد و نگهداری آنها در انبار مناسب و سرپوشیده است.
۲. هرس زمستانه
هرس درختان باعث میشود درختان فرم بهتری داشته باشند و در نتیجه چیدن میوهها راحتتر باشد. هرس خوب به درخت اجازه میدهد تا انرژی ذخیرهای خود را صرف تولید میوه کند.
مزایای هرس زمستانه:
- هوادهی و نوردهی بهتر به داخل اندام درخت
- کاهش رطوبت و در نتیجه کاهش بیماریهای قارچی
- حذف شاخههای آلوده و خشک شده با راندمان بهتر
- تشخیص آسان شاخههای آلوده و خشک به دلیل عدم وجود برگ
زمان مناسب هرس زمستانه:
هرس درختان بعد از پایان سرمای شدید و حدوداً از اواخر بهمن ماه شروع میشود. باید توجه کرد که این کار قبل از گرم شدن هوا در اسفند ماه و آماده شدن جوانهها برای رویش مجدد انجام شود.
۳. کندن پوستک درختان
درختانی مثل انگور که پوستههای جدا شونده دارند، زمستان فصل مناسبی برای کندن این پوستکها است. حشرات زیادی مراحل زمستانگذران، مخصوصاً مرحله شفیرگی خود را در زیر این پوستها میگذرانند.
جدا کردن این پوستهها علاوه بر کاهش رطوبت اطراف تنه درخت، سرمای بیشتری به فرمهای زمستانگذران حشرات وارد کرده و آنها را از بین میبرد.
۴. جمع آوری بقایای گیاهی
پس از یک سال باغداری، معمولاً مقدار زیادی بقایای گیاهی مانند برگهای ریخته شده و یا میوههای چیده نشده در سطح باغ وجود دارد. این بقایای گیاهی میتوانند دلیل بسیاری از آلودگیهای مهم و خطرناک باشند. اگر آفت و بیماری خاصی در طول فصل بر روی درختان وجود داشته باشد، میتواند روی برگها یا بقایای گیاهی زمستانگذرانی کرده و سال آینده نیز ایجاد خسارت کند.
روش صحیح جمع آوری:
بهتر است هنگام شروع فصل سرما، این بقایا از سطح باغ جمع آوری و مدفون یا سوزانده شوند. در صورتی که بقایا را مدفون میکنید، در گودال ایجاد شده مقداری اوره یا گوگرد بپاشید تا این بقایا به سرعت تجزیه شوند.
۵. یخ آب زمستانه
یخ آب زمستانه یکی از اقدامات سنتی و قدیمی است که همچنان کاربرد زیادی در باغات دارد. در این روش، در روزهای یخبندان یک آبیاری سنگین در باغ انجام شده و اجازه داده میشود تا این آب بر روی سطح خاک یخ بزند.
مزایای یخ آب زمستانه:
- کاهش اکسیژن خاک
- یخ زدگی و ترکیدگی فرمهای زمستانگذران آفات و بیماریها در خاک
- کاهش جمعیت آفات (مانند کرم سفید ریشه)
نکته تکمیلی:
برای انجام یخ آب میتوان از مواد مکمل مانند متالاکسیل گرانول برای افزایش راندمان استفاده کرد.
۶. رنگ آمیزی تنه درختان
هنگام فرا رسیدن پاییز و قبل از شروع سرما، پیشنهاد میشود تنه درختان توسط رنگهای مخصوص رنگ آمیزی شود.
مزایای رنگ آمیزی تنه:
- محافظت تنه درختان از سرما
- جلوگیری از آفتاب سوختگیهای زمستانه
- کاهش آفات و بیماریهای موجود بر روی تنه درختان
روش استاندارد:
برای انجام بهتر این کار، معمولاً از مخلوط همزمان رنگ تنه و مخلوط بردو استفاده میشود. برای درختانی که دچار شانکرهای باکتریایی هستند، این روش بسیار کاربردی است.
۷. چالکود زمستانه
چالکود زمستانه یکی از روشهای اصولی جبران مواد غذایی خاک باغات در زمستان است. در این روش، مواد غذایی مورد نیاز هر درخت توسط کارشناس تشخیص داده شده و با توجه به سن درخت در عمق ۳۰ تا ۶۰ سانتیمتری دفن میشود.
مکان حفر چالکود:
چالهها معمولاً در مسیر آب یا زیر قطرهچکانها در منطقهای نزدیک به سایهانداز درخت حفر میشوند، زیرا اکثر ریشههای فعال در آن نواحی قرار دارند.
نوع کود مصرفی:
در چالکود زمستانه معمولاً از فرم گرانول کودها استفاده میشود تا درخت مدت زمان بیشتری از مواد غذایی بهرهمند شود. در کنار ترکیبات شیمیایی و معدنی، باید از ترکیبات آلی مانند کودهای دامی نیز در چالکود استفاده شود.
۸. سمپاشی زمستانه
یکی از اصول باغداری، سمپاشی در زمستان است. سمپاشی بسیاری از آفات و بیماریهای فصل زمستان را از بین میبرد. سمپاشی زمستانه باعث کاهش فرمهای زمستانگذران آفات و بیماریها میشود و در بهار جمعیت آفت کمتری مشاهده خواهد شد.
مراحل سمپاشی زمستانه:
| مرحله | ترکیب | هدف |
|---|---|---|
| مرحله اول | روغن سمپاشی + حشرهکش عمومی | از بین بردن حشرات |
| مرحله دوم | ترکیب بردو یا اکسی کلرور مس | کنترل بیماریهای قارچی و باکتریایی |
نکات مهم:
- فاصله دو سمپاشی معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ روز است
- برخی باغات ممکن است این دو مرحله را ادغام کرده و طی یک مرحله انجام دهند. این کار ممکن است هزینه را کاهش دهد اما اثربخشی سمپاشی را به شدت کاهش میدهد.
۹. محلول پاشی فروت ست
محلول پاشی فروت ست، یکی از روشهای تغذیه برای افزایش میزان گلدهی و گرده افشانی در باغات میوه است. فروت ست به کودهایی گفته میشود که سبب گلانگیزی و افزایش گرده افشانی میشوند.
ترکیبات کود فروت ست:
کودهای فروت ست معمولاً دارای مقادیر مناسبی از نیتروژن، روی و بور هستند که با ترکیب با آمینو اسید، محلول مناسبی برای این منظور تشکیل میدهند.
زمان مصرف:
فروت ست نه تنها بعد از برداشت میوهها در باغات استفاده میشود، بلکه در اسفندماه و قبل از جوانه زنی گلها و ظهور شکوفهها نیز باید مورد استفاده قرار گیرد.
تأثیر:
تأثیر محلول پاشی فروت ست به حدی بالاست که میزان باردهی را تا ۱۰ درصد ممکن است افزایش دهد.
۱۰. شخم و بیل زنی
از اقدامات دیگری که در اواخر فصل زمستان در باغات انجام میشود، شخم بین ردیفها و بیل زنی پای درختان است.
مزایای شخم و بیل زنی:
- زیر و رو کردن خاک و کاهش خطر ابتلا به آفات و بیماریها
- از بین رفتن لولههای میکرونی بالا کشنده رطوبت آب موجود در خاک
- حفظ رطوبت خاک
- سبک شدن خاک و ایجاد زهکشی مناسب
- از بین رفتن بسیاری از علفهای هرز
۱۱. مبارزه با علفهای هرز
هنگام گرم شدن هوا در اواخر زمستان، علفهای هرز شروع به رشد از بذرها میکنند. این زمان، زمان طلایی برای مبارزه با آنها است.
روشهای مبارزه:
- وجین دستی
- استفاده از علفکشهای عمومی و اختصاصی
مزیت مبارزه در این زمان:
از آنجا که برگی روی درختان وجود ندارد و اکثر درختان در خواب زمستانی هستند، آسیبی به درخت وارد نمیشود.
جمعبندی و نتیجه گیری
اقدامات مراقبتی زمستانه نقش کلیدی در سلامت باغ و افزایش باردهی در فصل بهار دارند. با انجام به موقع این ۱۱ اقدام، میتوانید:
- از درختان خود در برابر سرما و آفات محافظت کنید
- مواد غذایی مورد نیاز خاک را تأمین نمایید
- جمعیت آفات و بیماریها را برای فصل آینده کاهش دهید
- زمینه را برای یک فصل رشد پربار و محصول با کیفیت فراهم کنید
توصیه میشود با توجه به نوع درختان، شرایط آب و هوایی منطقه خود و مشورت با کارشناسان کشاورزی، این اقدامات را در زمان مناسب و به روش صحیح انجام دهید.