Mazrae-admin
1 سال پیشسوسک گردهخوار کلزا (Meligethes aeneus) یکی از مهمترین گونههای آفت در خانواده خود است که با تغذیه از اندامهای زایشی گیاه، خسارت جدی به مزارع کلزا وارد میکند. این آفت در بسیاری از کشورهای جهان شناسایی شده است.
در این مقاله به بررسی گیاهان میزبان، مراحل خسارت، مناطق انتشار، چرخه زندگی، زیستشناسی و روشهای کنترل سوسک گردهخوار کلزا میپردازیم.
گیاهان میزبان
سوسک گردهخوار کلزا به گیاهان خانواده چلیپائیان (Cruciferaceae) علاقه دارد و بیشتر روی گونههای براسیکا (کلم و کلزا) دیده میشود.
سایر میزبانان:
- علفهای هرز خانواده چلیپائیان
- گیاهان خانواده چتریان (Umbelliferaceae)
- گیاهان خانواده گلسرخیان (Rosaceae)
مرحله خسارت
این آفت به ویژه در مرحله غنچهدهی کلزا خسارت قابل توجهی وارد میکند.
نحوه خسارت:
- حشرات کامل پیش از باز شدن گلها از غنچهها تغذیه کرده و به داخل پرچمها نفوذ میکنند
- غنچههای آسیب دیده خشک شده و روی دمگل باقی میمانند یا میریزند
- این روند تا زمان باز شدن گلها ادامه دارد
- پس از باز شدن گلها، حشره از گرده و گلبرگها تغذیه میکند
مناطق انتشار
این آفت در مناطق زیر مشاهده شده است:
- بسیاری از کشورهای اروپایی
- اسکاندیناوی
- غرب آسیا
- شمال آفریقا
- آمریکای شمالی
در ایران: به ویژه در استانهای شمالی خسارتهایی به مزارع کلزا وارد میکند.
چرخه زندگی و زیستشناسی آفت
زمستانگذرانی:
در حاشیه جنگلها و پرچینها، در داخل خاک
فعالیت و پرواز:
- فعال شدن در دمای ۹ تا ۱۱ درجه سانتیگراد
- شروع پرواز در دمای ۱۳ تا ۱۵ درجه سانتیگراد (اسفند ماه)
توالی فعالیت:
۱. تغذیه روی علفهای هرز خانواده چلیپائیان، چتریان و گلسرخیان
۲. مهاجرت به مزارع کلزا
۳. جفتگیری
۴. تخمگذاری مادهها در قاعده غنچهها (۴۰ تا ۲۵۰ تخم)
۵. ظهور حشرات کامل در خرداد و تیرماه
۶. بازگشت به مناطق زمستانگذرانی
تعداد نسل در سال: معمولاً یک نسل
نحوه خسارت
حشرات کامل و لاروها با تغذیه از گرده گلها به گیاهان خسارت میزنند.
عوامل مؤثر بر میزان خسارت:
- زمان حمله آفت
- مرحله فنولوژیکی گیاه
حساسترین مرحله: مرحله غنچهدهی
نتیجه خسارت:
- ریزش غنچهها
- عدم تشکیل غلاف
- خشک شدن غنچههای آسیب دیده
خسارت در کشت پاییزه و بهاره
| نوع کشت | شدت خسارت | علت |
|---|---|---|
| کشت پاییزه | کمتر | زودتر باز شدن گلها (آفت بیشتر به غنچههای بسته حمله میکند) |
| کشت بهاره | بیشتر | همزمانی مرحله غنچهدهی با اوج جمعیت آفت |
نکته: در مناطق با زمستانهای معتدل، ممکن است آفت زودتر فعال شود و به غنچهها آسیب بزند.
روشهای پایش و کنترل آفت
۱. پایش و ردیابی آفت
آستانه مبارزه در کلزای بهاره:
۲ تا ۳ سوسک روی هر گیاه در مرحله سبز تا زردی غنچهها
نکته: در مرحله گلدهی کامل، خسارت کاهش مییابد.
۲. کنترل زراعی
- کشت یکنواخت و استفاده از ارقام زودگل در کشت پاییزه
- کاشت گیاهان تله در حاشیه مزارع (آفتابگردان، گل جعفری، کلم چینی و بروکسل)
۳. کنترل بیولوژیک
شکارچیان طبیعی:
- سوسکهای Coccinellid
- زنبورهای Ichneumonidae
عوامل بیماریزا:
- نماتدها
- قارچهای بیماریزا
۴. کنترل شیمیایی
زمان سمپاشی: از زمان تشکیل غنچهها تا مرحله زرد شدن آنها
تکرار سمپاشی: در صورت آلودگی شدید، قبل از باز شدن گلها
سموم مؤثر: تیاکلوپرید OD24% (بیسکایا) به میزان ۳۵۰ میلیلیتر در هکتار
نکات مهم:
- در مرحله گلدهی کامل، کنترل شیمیایی معمولاً ضروری نیست
- در زمان سمپاشی باید به حضور زنبورهای عسل توجه کرد
- سمپاشی در ساعاتی انجام شود که زنبورها کمتر فعال هستند (اوایل صبح یا اواخر عصر)
زمان مناسب سمپاشی در استانهای مازندران و گلستان
سه شرط زیر باید رعایت شود:
۱. بیش از ۵۰ درصد ساقهها در مرحله غنچهدهی باشند
۲. کمتر از ۳۰ درصد غنچهها باز شده باشند
۳. به طور میانگین، ۷ سوسک در ۲۰ سانتیمتر انتهایی گلآذین اصلی هر گیاه مشاهده شود
نکته: کلزاهای دیرکاشت یا مزارعی که گلدهی آنها با اوج پرواز سوسکها همزمان شود، بیشترین خسارت را میبینند.
جمعبندی و نتیجه گیری
سوسک گردهخوار کلزا یکی از آفات مهم این محصول است که با تغذیه از اندامهای زایشی، موجب کاهش عملکرد میشود.
خلاصه روشهای مدیریت آفت:
| روش کنترل | اقدامات اصلی |
|---|---|
| پایش و ردیابی | تعیین آستانه مبارزه (۲-۳ سوسک در هر گیاه) |
| کنترل زراعی | کشت یکنواخت، ارقام زودگل، گیاهان تله |
| کنترل بیولوژیک | حفاظت از شکارچیان طبیعی و عوامل بیماریزا |
| کنترل شیمیایی | سمپاشی با تیاکلوپرید در زمان مناسب (رعایت سه شرط) |
نکات کلیدی:
- حساسترین مرحله برای خسارت، مرحله غنچهدهی است
- کشت بهاره بیشتر در معرض خسارت قرار دارد
- در زمان سمپاشی به حفظ زنبورهای عسل توجه شود
- استفاده از کشت پاییزه و ارقام زودگل میتواند شدت خسارت را کاهش دهد