Mazrae-admin
1 سال پیششته مومی کلم (Brevicoryne brassicae) یکی از مهمترین آفات کلزا و سایر گیاهان خانواده کلم محسوب میشود. این آفت در سراسر ایران، از جمله در مزارع کلم، شلغم، خردل، تربچه و بسیاری از علفهای هرز خانواده چلیپائیان دیده شده و خسارات قابل توجهی به محصولات زراعی وارد میکند.
طبق برآوردها، این آفت میتواند تا ۷۷ درصد باعث کاهش عملکرد وزن دانه و تا ۱۱ درصد باعث کاهش عملکرد روغن دانه کلزا شود.
در این مقاله به بررسی زیستشناسی، نحوه خسارت، عوامل گسترش آلودگی و روشهای مدیریت شته مومی کلم میپردازیم.
زیستشناسی آفت
محدوده دمایی فعالیت
| وضعیت | دما |
|---|---|
| آستانه فعالیت | پایینتر از آستانه رشد کلزا |
| محدوده تحمل | ۱۳ تا ۳۵ درجه سانتیگراد |
| دمای کشنده | بالای ۴۰ درجه سانتیگراد (بیش از ۲ ساعت) |
شته مومی به دلیل پوشش مومی خود، مقاوم به شرایط نامناسب طبیعی است.
چرخه زندگی
در بهار:
تخمها تفریخ شده و شتههای ماده (شتههای مؤسس) تولید میشوند.
در تابستان:
چندین نسل ایجاد کرده و موجب افزایش سریع جمعیت میشوند.
تولید مثل:
- هر شته ماده در طول زندگی خود بین ۸۰ تا ۱۰۰ پوره تولید میکند
- پورهها به زودی شروع به تولیدمثل میکنند (رشد تصاعدی)
زمستانگذرانی:
به صورت تخم و حشره کامل روی بقایای گیاهی یا بوتههای کلزا
تعداد نسل در سال: ۱۵ تا ۲۰ نسل
مهاجرت: در صورت کمبود منابع غذایی، شتههای بالدار ظاهر شده و مهاجرت میکنند (تسریع گسترش آفت)
نحوه خسارت شته مومی بر کلزا
شته مومی کلم با مکیدن شیره گیاهی از برگ، ساقه، گل و غلاف گیاه، باعث بروز علائم زیر میشود:
- ضعف عمومی گیاه
- پیچیدگی برگها
- کاهش کیفیت دانهها
- ترشحات چسبنده عسلک (سبب رشد قارچ فوماژین)
- ریزش دانهها
- اختلال در برداشت مکانیزه
- تأخیر در شکوفایی غنچهها
- توقف رشد شاخههای جانبی
تأثیر آفت بر غلاف و دانهها
| وضعیت | تعداد دانه در هر غلاف |
|---|---|
| شرایط عادی | ۲۶ تا ۳۵ عدد |
| شرایط آلودگی شدید | ۳ تا ۵ عدد |
تأخیر در برداشت: بوتههای آلوده ۲۰ تا ۴۵ روز دیرتر به مرحله برداشت میرسند.
آستانه خسارت اقتصادی
در مرحله ساقهدهی، زمانی که ۲۵ میلیمتر از ساقههای اصلی از شته پوشیده شود، کنترل آفت ضروری است.
حساسترین زمان آلودگی: از مرحله تشکیل غنچه تا غلافهای اولیه
دلیل: در این دوره، با افزایش دما و رشد سریع جمعیت شتهها، گیاه بیشترین آسیب را میبیند.
روشهای کنترل شته مومی کلزا
مدیریت تلفیقی آفات (IPM) شامل ترکیبی از روشهای زراعی، بیولوژیکی و استفاده از ارقام مقاوم است.
۱. روشهای زراعی
- حذف علفهای هرز خانواده چلیپائیان (شلغم وحشی و تربچه وحشی) که میزبان آفت هستند
۲. استفاده از ارقام مقاوم و متحمل
| رقم | وضعیت |
|---|---|
| طلاعیه، لیکورد، اوکاپی | مقاوم |
| PF | مقاوم (شناخته شده) |
۳. کنترل بیولوژیک (دشمنان طبیعی)
| دشمن طبیعی | نقش |
|---|---|
| لارو مگس سیرفیده | شکار شته |
| بالتوریهای سبز | شکار شته |
| کفشدوزکها (به ویژه کفشدوزک ۷ نقطهای) | شکار شته |
۴. کنترل شیمیایی
زمان سمپاشی:
- بلافاصله پس از مشاهده آفت (به دلیل ناقل بودن بیماری ویروسی کلم)
- در آغاز آلودگی و قبل از گسترش در مزرعه (آلودگی از حاشیه مزارع شروع میشود)
نوع سموم: سموم سیستمیک و جذبی
نکات مهم در مبارزه شیمیایی:
| نکته | توضیح |
|---|---|
| زمان سمپاشی | قبل از باز شدن گلها یا در ساعاتی که فعالیت زنبورهای گردهافشان کمتر است |
| دقت در انتخاب سم | استفاده از سموم مناسب برای شته |
| دقت در نحوه سمپاشی | پوشش کامل بوتهها |
| توجه به سمپاش | استفاده از سمپاش مناسب |
جمعبندی و نتیجه گیری
شته مومی کلم یکی از مهمترین آفات کلزا و گیاهان خانواده چلیپائیان است که خسارت قابل توجهی به عملکرد کمی و کیفی محصول وارد میکند.
خلاصه روشهای مدیریت آفت:
| روش کنترل | اقدامات اصلی |
|---|---|
| زراعی | حذف علفهای هرز میزبان |
| اصلاحی | استفاده از ارقام مقاوم (طلاعیه، لیکورد، اوکاپی، PF) |
| بیولوژیک | حفاظت از دشمنان طبیعی (کفشدوزک، بالتوری، مگس سیرفیده) |
| شیمیایی | سموم سیستمیک و جذبی، سمپاشی قبل از گلدهی یا در ساعات کم فعالیت زنبورها |
نکات کلیدی:
- آستانه خسارت اقتصادی: پوشش ۲۵ میلیمتر از ساقه اصلی توسط شته در مرحله ساقهدهی
- حساسترین زمان آلودگی: از مرحله تشکیل غنچه تا غلافهای اولیه
- در شرایط آلودگی شدید، تعداد دانه در هر غلاف از ۲۶-۳۵ به ۳-۵ عدد کاهش مییابد
- بوتههای آلوده ۲۰ تا ۴۵ روز دیرتر به مرحله برداشت میرسند
- شته مومی ناقل بیماری ویروسی کلم است، بنابراین سمپاشی باید بلافاصله پس از مشاهده آفت انجام شود