سامانه مزرعه
1 سال پیشپسیل معمولی، مهمترین و کلیدیترین آفت درختان پسته در ایران است که هرساله خسارت زیادی به باغها وارد میکند. این آفت با تغذیه از شیره گیاهی، باعث افزایش درصد پوکی، ناخندانی، کاهش اندازه مغز پسته (افزایش انس) و همچنین ریزش برگها و جوانهها میشود.
در این مقاله به بررسی شکلشناسی، زیستشناسی، نحوه خسارت و روشهای پیشگیری و کنترل پسیل پسته میپردازیم.
شکلشناسی پسیل پسته
| مرحله | ویژگیها |
|---|---|
| حشره کامل | زرد مایل به کرم با لکههای قهوهای |
| تخم | بیضی، کمتر از یک میلیمتر، رنگ از سفید به نارنجی تغییر میکند |
| پوره | پولکمانند و زرد (در سن پنجم، خطوط و لکههای تیره روی بدن ظاهر میشود) |
زیستشناسی پسیل پسته
زمستانگذرانی
پسیل پسته زمستان را به صورت حشره کامل در پناهگاههایی مانند زیر پوستک تنه درخت، شیارها، دیوار باغ، برگهای ریخته شده، بقایای گیاهی و علفهای هرز میگذراند.
فعالیت بهاره
- اواسط اسفند: حشرات کامل زمستانگذران ظاهر میشوند
- اوایل فروردین: با شروع رشد اندامهای سبز پسته، فعالیت تغذیهای و تخمریزی آغاز میشود
نکته: فرم زمستانگذران نسبت به نسلهای تابستانه عمر بیشتری داشته و توان تخمگذاری بالایی دارد.
تخمگذاری و رشد
- حشرات ماده حدود ۳ تا ۴ روز پس از ظهور جفتگیری میکنند
- تخمها به صورت دستههای چندتایی (۱ تا ۵۰ عددی) روی سطح برگها، دمبرگها و جوانههای تازهرو قرار میگیرند
- بیشترین تخمگذاری در دو هفته نخست زندگی رخ میدهد
- تخمها بسته به دما طی ۳ تا ۱۰ روز تفریخ میشوند
- آفت پنج سن پورگی دارد (مجموعاً حدود سه هفته تا تبدیل به حشره کامل)
تعداد نسل در سال
| منطقه | تعداد نسل |
|---|---|
| بیشتر مناطق پستهخیز | ۵ نسل کامل |
| مناطق گرمتر (مانند رفسنجان) | ۶ نسل کامل و یک نسل ناقص |
فعالیت آفت تا زمانی که برگ روی درخت باقی است ادامه یافته و پس از آن وارد فاز زمستانگذرانی میشود.
نحوه خسارت پسیل پسته
پسیل معمولی پسته با تغذیه از شیره برگها و جوانههای سبز باعث ایجاد مشکلات زیر میشود:
- ضعف عمومی درخت
- ریزش برگ
- خشکیدگی سرشاخهها
- کاهش رشد رویشی
خسارت ناشی از تراوش عسلک توسط پورهها:
- ایجاد آلودگی سطح برگها
- رشد قارچ فوماژین
- جذب مورچهها
- کاهش فتوسنتز
- اختلال در تغذیه گیاه
- افزایش تنش فیزیولوژیک درخت
خسارت در دوره حساس پر شدن مغز (اواخر خرداد تا اواخر مرداد):
- کاهش عملکرد
- افزایش درصد پوکی
- کاهش کیفیت مغز
- تضعیف باردهی در سال بعد
روشهای پیشگیری و کنترل پسیل پسته
۱. مبارزه زراعی (شخم زمستانه)
در خاکهای شنی، پسیلهای زمستانگذران تا عمق ۵ سانتیمتری خاک نفوذ میکنند.
زمان انجام شخم: اواخر آذر تا اوایل اسفند
عمق شخم: تا ۱۰ سانتیمتر
این کار میتواند جمعیت آفت را در بهار کاهش دهد.
۲. تلههای زرد چسبنده
روش نصب:
- نصب به صورت زیگزاگ در دو طرف کرت
- زمان نصب: اواسط اسفند (قبل از باز شدن برگها)
مزایا:
- جذب و کاهش جمعیت پسیل بالغ
- کاهش نیاز به ۱ تا ۳ نوبت سمپاشی
زمان جمعآوری تلهها: پس از اولین سمپاشی (اواخر اردیبهشت تا اوایل خرداد)
۳. استفاده از ارقام مقاوم
| رقم | وضعیت مقاومت |
|---|---|
| اوحدی | مقاومت نسبی خوب |
| سفید پسته نوق | مقاومت نسبی خوب |
| اکبری | حساس |
| احمدآقایی | حساس (حتی جمعیتهای پایین آفت میتواند موجب ریزش برگچهها شود) |
۴. استفاده از گیاهان تله
الف) درخت بنه:
- جوانههای بنه زودتر از پسته باز میشوند و پسیلها را جذب میکنند
- پورههای حاصل روی برگهای بنه تلفات بالایی دارند
- کنترل: سمپاشی روی بنهها در اواخر فروردین تا اوایل اردیبهشت (پیش از بلوغ پورهها)
ب) رقم اکبری:
- رقم اکبری بسیار حساس به پسیل است
- روش: کاشت یک ردیف اکبری در حاشیه باغ، سپس سمپاشی فقط همان ردیف پس از تخمگذاری و پیش از بلوغ پورهها
۵. مدیریت علفهای هرز
مدیریت علفهای هرز پهنبرگ مانند خارشتر، یونجه، پنیرک و شیرینبیان (که میزبان شتهها هستند) میتواند به طور غیرمستقیم جمعیت هیپرپارازیتوییدها را کاهش داده و به حفظ زنبورهای مفید پسیلافاگوس کمک کند.
۶. کنترل بیولوژیک
| دشمن طبیعی | نحوه عملکرد |
|---|---|
| کفشدوزکها | تغذیه از تخم و پوره پسیل در هر دو مرحله لاروی و بالغ |
| بالتوری سبز (Chrysoperla lucasina) | لاروها پورههای پسیل را شکار میکنند (در دمای ۲۵-۳۰ درجه، بیش از ۱۰۰۰ پوره در دوره لاروی) |
| زنبور پسیلافاگوس (Psyllaphagus pistaciae) | پارازیته کردن پورههای پسیل |
| کنههای شکارگر و سنهای شکارگر | تغذیه از مراحل مختلف رشدی آفت |
نکات حفظ کنترل بیولوژیک:
- خودداری از سمپاشیهای بیرویه در بهار
- استفاده از سموم کمخطر در صورت نیاز
- جلوگیری از شخم، چرای دام و جمعآوری برگهای آلوده در پاییز (حفظ پناهگاههای زمستانی دشمنان طبیعی)
۷. کنترل شیمیایی
برای اطلاع از سموم توصیه شده، میزان مصرف و روش صحیح استفاده، باید به منابع معتبر کارشناسی مراجعه کرد.
نکات کلیدی در کنترل شیمیایی:
- رعایت زمان مناسب (هماهنگ با نسلهای آفت)
- استفاده از سموم کمخطر برای حفظ دشمنان طبیعی
- تناوب در استفاده از سموم برای جلوگیری از مقاومت
جمعبندی و نتیجه گیری
پسیل معمولی پسته مهمترین آفت درختان پسته در ایران است که خسارت قابل توجهی به عملکرد کمی و کیفی محصول وارد میکند.
خلاصه روشهای مدیریت آفت:
| روش کنترل | اقدامات اصلی |
|---|---|
| زراعی | شخم زمستانه (عمق ۱۰ سانتیمتر، آذر تا اسفند) |
| مکانیکی | تلههای زرد چسبنده (اسفند ماه) |
| اصلاحی | ارقام مقاوم (اوحدی، سفید پسته نوق) |
| گیاهان تله | درخت بنه، رقم اکبری |
| بیولوژیک | حفظ کفشدوزک، بالتوری سبز، زنبور پسیلافاگوس |
| شیمیایی | سموم کمخطر با رعایت زمان مناسب و تناوب |
نکات کلیدی:
تلههای زرد چسبنده میتوانند نیاز به ۱ تا ۳ نوبت سمپاشی را کاهش دهند
نسلهای آفت در مناطق گرمتر تا ۶ نسل کامل و یک نسل ناقص
حساسترین دوره خسارت: پر شدن مغز (اواخر خرداد تا اواخر مرداد)
ارقام حساس: اکبری و احمدآقایی
ارقام مقاوم: اوحدی و سفید پسته نوق
شخم زمستانه تا عمق ۱۰ سانتیمتر جمعیت بهاره را کاهش میدهد