سامانه مزرعه
4 سال پیشخاک، بخشی از سطح زمین است که شامل سنگ های از هم پاشیده شده در اثر فعالیت های شیمیایی و فیزیکی محیط، مواد معدنی و مواد آلی می باشد. خاک زمینه رشد گیاهان را فراهم می کند. برای تشکیل تنها یک سانتی متر خاک، صدها تا هزاران سال زمان لازم است. علاوه بر عوامل شیمیایی، عوامل محیطی مانند باد، آب و فشارهای طبقات بالایی زمین در بوجود آمدن خاک دخالت دارند.
به طور کلی خاک محل استقرار و منبع تامین آب و مواد غذایی برای گیاهان است. علاوه بر آن، قسمتی از اکسیژن لازم برای گیاه توسط خلل و فرج خاک به ریشه می رسد و گاز دی اکسید کربن زائد نیز توسط همین حفرات از خاک خارج می شود.
یکی از مهمترین عوامل موثر برای داشتن یک زمین کشاورزی خوب، نوع خاک است. بسیاری از کشاورزان و باغداران نمی دانند کدام خاک برای زمین های کشاورزی آنها مناسب است. برخی معتقدند تنها با کودهای ارگانیک می توانند زمین را برای کشت آماده کنند. اگرچه استفاده از کود برای رشد گیاهان ضروری است، اما به تنهایی کافی نیست. در ادامه به معرفی ۹ مورد از بهترین و مناسب ترین خاک های زمین های کشاورزی ایران می پردازیم.
انواع خاک در ایران
خاک مناسب برای کشاورزی تنوع زیادی دارد. با توجه به نوع جنس زمین خود می توانید گیاهان مقاوم به شرایط بکارید یا به اصلاح زمین بپردازید. در ادامه ۹ نوع از بهترین خاک های کشت در ایران معرفی می شوند.
۱ خاک لومی
خاکی که در کنار رودخانه ها باقی می ماند را لوم می گویند. این خاک ترکیبی از ماسه، خاکبرگ، رس و مواد آلی است. خاک لومی از نظر مواد غذایی بسیار غنی بوده و جزو بهترین خاک های کشاورزی محسوب می شود که برای کشت اغلب گیاهان و درختان بسیار مناسب است.
۲ خاک کمپوست
خاک کمپوست از بقایای مختلف گیاهان (نه فقط برگ) بدست می آید. انواع مختلفی دارد مانند: کمپوست زباله شهری، کمپوست های حیوانی و کمپوست های گیاهی. این خاک سرشار از مواد آلی بوده و حاصلخیزی خاک را به میزان قابل توجهی افزایش می دهد.
۳ خاک جنگلی
این خاک نوعی خاکبرگ غنی است که در اثر جمع شدن برگ ها در زیر درختان و تجزیه تدریجی آنها تشکیل می شود. از نظر تغذیه ای بسیار غنی می باشد و می توان از آن به عنوان جایگزین مناسبی برای پیت ماس استفاده کرد.
۴ خاک آهکی
به خاک های رسی که حاوی مقدار آهک بیشتر از ۱۵ درصد هستند، خاک آهکی گفته می شود. حضور آهک برای تعدادی از گیاهان لازم و ضروری می باشد و می توان از آن برای جبران کمبود کلسیم استفاده کرد.
۵ خاک برگ (خاکبرگ)
خاکبرگ از تجزیه برگ های مختلف در شرایط بخصوص بدست می آید. برای تهیه خاکبرگ، برگ های ریخته شده در فصل پاییز را جمع آوری کرده و در گودالی می ریزند. روی آن را پوشانده و هر چند روز یکبار آبیاری می کنند. بعد از چند ماه تا یک سال، برگ ها در اثر تخمیر پوسیده شده و به خاکبرگ تبدیل می شوند.
۶ خاک باغچه
خاک باغچه شامل مقدار کمی رس، ماسه و کود دامی می باشد و برای کشت گیاهان باغچه ای مناسب است. اما باید هر ساله با کودهای آلی و شیمیایی تقویت شود تا حاصلخیزی خود را حفظ کند.
۷ خاک شنی
خاک شنی حاوی مقدار زیادی شن و ماسه است اما مواد آلی و معدنی کمی دارد. برای اصلاح بافت آن بهتر است از ترکیب خاکبرگ، خاک رس و کود آلی استفاده کرد. این خاک به تنهایی برای کشاورزی مناسب نیست و حتماً نیاز به اصلاح دارد.
۸ خاک رسی
خاک رسی حاوی مقدار رس بالایی است و در حالت طبیعی برای کشاورزی مناسب نیست. برای اصلاح آن می توان از موادی مانند کود دامی، پرلیت، ماسه، خاکبرگ و کمپوست استفاده کرد. اصلاح این خاک زمان بر است اما با روش صحیح قابل تبدیل به خاک حاصلخیز می باشد.
۹ خاک قلیایی
خاک بیشتر مناطق کشور به دلیل داشتن عناصر معدنی و شیمیایی و بارندگی بسیار کم در مناطق خشک و نیمه خشک، دارای PH بالای ۷ می باشد. PH خاک بر جذب مواد مغذی توسط ریشه گیاهان موثر است. PH بیش از اندازه اسیدی یا قلیایی، میزان دریافت مواد مغذی توسط گیاهان را کاهش می دهد.
خاک قلیایی نسبت به خاک اسیدی استعداد کمتری برای پرورش گیاهان دارد، اما گیاهان خاصی مانند چغندر قند، مارچوبه، خیار، نخود شیرین، کلم و کرفس که قابلیت کاشت در خاک قلیایی را دارند، از این قاعده مستثنا هستند.
نکات تکمیلی مهم
خاک اسیدی
خاک اسیدی شامل کود دامی، خاک چای، خاکبرگ و سم ضدعفونی کننده است و PH کمتر از ۶ دارد. خاک اسیدی می تواند به طور مستقیم باعث کاهش توانایی نگهداری و جذب آب شود. این کاهش میزان آب قابل دسترس برای گیاهان، می تواند منجر به کاهش رشد و عملکرد گیاهی شود. به علاوه، خاک های اسیدی معمولاً دارای ساختار ضعیفی هستند که می تواند منجر به کاهش نفوذپذیری، افزایش جریان سطحی آب و خسارات ناشی از رطوبت زیاد در مزارع شود.
ترکیب یک خاک ایده آل
خاک ها مخلوطی از مواد گوناگون هستند. یک محیط کشت مناسب و ایده آل شامل ۴۵ درصد مواد معدنی (رس، سیلت و ذرات شن و ماسه)، ۵ درصد ماده آلی، ۲۵ درصد آب و ۲۵ درصد هوا می باشد.
تأثیر فعالیت های انسانی بر خاک
بافت خاک ها گونه های مختلفی دارند و با هم تفاوت بسیار دارند. فعالیت های ساختمانی غالباً بافت زمین را بسیار دگرگون می کنند که معمولاً موجب کاهش مواد آلی و حاصلخیزی می شود. بنابراین در مناطق شهری و حاشیه شهرها، خاک های طبیعی اغلب کیفیت اولیه خود را از دست داده اند.
اهمیت آزمایش خاک قبل از کشت
برای کاشت در مناطق مختلف، بهتر است قبل از اقدام به کشاورزی حتماً آزمایش خاک انجام دهید. با این کار از جنس و PH زمین مطمئن شده و می توانید گیاه مناسب تری انتخاب کنید یا حتی اقدام به اصلاح بافت زمین کشاورزی خود نمایید.
نتیجه گیری
انتخاب خاک مناسب، پایه و اساس یک کشاورزی موفق است. از میان ۹ نوع خاک معرفی شده، خاک لومی به دلیل تعادل بین مواد معدنی و آلی و زهکشی مناسب، بهترین گزینه برای اکثر محصولات کشاورزی در ایران محسوب می شود. با این حال، در بسیاری از مناطق کشور می توان با اصلاح خاک هایی مانند خاک رسی یا شنی و افزودن کمپوست یا کودهای آلی، زمینی حاصلخیز ایجاد کرد. توصیه نهایی این است که هیچگاه بدون انجام آزمایش خاک، اقدام به کشت و کار نکنید.