سامانه مزرعه
2 سال پیشعلیرغم پیشرفت علم و فناوری، همچنان عدهای از کشاورزان و باغداران ترجیح میدهند به جای بستههای آماده، کود دامی مورد نیاز خود را شخصاً آماده کنند. پوساندن کود دامی یک روش نسبتاً بلندمدت است، اما متأسفانه بسیاری از کشاورزان به دلیل زمانبر بودن این فرآیند، از کود دامی غیرپوسیده استفاده میکنند که این کار باعث آلودگی زمین میشود.
در این مقاله به آموزش کامل روش صحیح پوساندن کود دامی، مزایای استفاده از کود پوسیده، انواع کود دامی و نکات مهم در این زمینه میپردازیم.
کود دامی پوسیده چیست؟
کود دامی پوسیده یا فرآوری شده به ترکیبی از فضولات دامی گفته میشود که تحت شرایط استاندارد قرار گرفته است. در این شرایط، میکروارگانیسمها به خوبی میتوانند فعالیت کرده و با تجزیه کردن بافت کود، دما را آنقدر بالا ببرند که همزمان:
- بذور علف هرز
- تخم آفات
- اسپور قارچها
- تمام عوامل بیماریزا
از بین بروند.
این فرآیند بسته به میزان رطوبت و اکسیژن کود، به طور میانگین بین چهار تا نه ماه زمان میبرد.
تفاوت کود دامی پوسیده و غیرپوسیده
کود دامی تازه نه تنها باعث بهبود خاک نمیشود، بلکه میزان نیتروژن خاک را نیز کاهش میدهد، زیرا برای پوسیده شدن، بخشی از ازت خاک را جذب میکند و خاک را فقیرتر مینماید.
در فرآیند پوساندن، حرارت تا ۸۰ درجه سانتیگراد بالا میرود. در این دما تمام عوامل آلودهکننده از بین رفته و کود کاملاً استریل میشود.
نکته مهم: کودی که سالها گوشهای مانده باشد، کود پوسیده محسوب نمیشود. در چنین شرایطی کود به خودی خود استریل و عاری از آفات و بیماریها نمیشود.
مزایای استفاده از کود دامی پوسیده
۱. تأثیر مثبت در متابولیسم گیاهی و تجزیه عناصر خاک
۲. تضمین سلامت خاک در صورت مصرف در مقدار صحیح و به صورت پوسیده
۳. افزایش راندمان محصول
۴. از بین رفتن کامل بذور علف هرز، تخم حشرات، اسپورهای قارچ و باکتریها
۵. جلوگیری از کاهش نیتروژن خاک (بر خلاف کود تازه)
روش پوساندن سریع کود دامی (بهترین روش)
این روش میتواند پروسه پوساندن را که حداقل ۸ ماه طول میکشد، به حدود ۴ ماه کاهش دهد.
مرحله اول: آماده سازی مکان
یک چاله برای انبار کردن کود حفر کنید. اگر پوساندن قرار است روی سطح زمین انجام شود، باید تا ارتفاع ۵۰ سانتیمتر (تقریباً تا زانو) کود را روی زمین پخش کنید تا بتوان مواد دیگر را به طور یکنواخت با آن مخلوط کرد.
مرحله دوم: مخلوط کردن کود خام با سایر مواد
مواد قابل مخلوط شدن با کود خام شامل هر نوع پسماند گیاهی مانند علف، برگ، ساقه، پوست میوه و غیره میشود. از ترکیب علفها و گیاهان پسمانده نترسید، زیرا طی فرآیند پوسیده شدن آلودگی و مضرات آنها کاملاً از بین میرود.
معمولاً کود دامی با کاه و کلش مخلوط میشود، اما به دلیل خشکسالیهای اخیر استفاده از کاه و کلش صرفه اقتصادی ندارد و بیشتر از پسماندها استفاده میشود.
مواد افزودنی برای افزایش سرعت پوساندن:
| ماده افزودنی | مقدار برای هر ۱۰ تن کود | نقش |
|---|---|---|
| ازت (کود سفید – اوره ۴۶%) | ۱۰۰ کیلوگرم | افزایش سرعت پوسیدن کود |
| گوگرد | ۴۰۰ تا ۶۰۰ کیلوگرم | خاصیت ضد قارچی، دورکنندگی حشرات، کاهش PH |
| باکتری تیوباسیلوس | ۶ تا ۱۰ کیلوگرم | اکسید و قابل جذب کردن گوگرد و آهن موجود در کود |
حدود یک چهارم از مواد موجود در کود دامی را مواد دیگر مانند پسماندهای گیاهی، کود شیمیایی سفید، گوگرد و باکتری تیوباسیلوس تشکیل میدهد.
مرحله سوم: پوشاندن با پلاستیک
کود دامی تازه بوی بسیار تند و بدی دارد که علاوه بر مزاحمت برای دیگران، باعث جلب آفات و حشرات نیز میشود. بهتر است یک لایه پلاستیکی روی آن بکشید. این کار باعث بالا بردن دما و رطوبت زیر پلاستیک میشود که برای افزایش کار میکروارگانیسمهای تجزیهکننده بهینه است.
مرحله چهارم: زیر و رو کردن و کنترل رطوبت
هر ۲ یا ۳ هفته یکبار کود را زیر و رو کنید تا هوادهی شود. اگر رطوبت کم بود، مقداری آب اضافه کنید به اندازهای که دما را بالا ببرد ولی موجب کپک زدن ترکیب و خراب شدن آن نشود.
نشانه رطوبت مناسب: وقتی کود را در دست میفشارید، آب از آن خارج نشود.
انواع کود دامی و ویژگیهای آنها
نوع کود انتخابی کاملاً به محیط زندگی و حیواناتی که در مزرعه دارید بستگی دارد.
کود گوسفندی و مرغی
این دو نوع کود از نظر مواد آلی غنیتر هستند. هر دو جانور با تغذیه از گیاهان و دانههای سرشار از مواد مغذی، کود دامی غنی از کربن مناسب برای کارهای کشاورزی تولید میکنند. کود گوسفندی ازت بالاتری دارد و پوساندن و نگهداری آن راحتتر است.
کود گاوی
اگر قصد اصلاح بافت خاک در زمینهای رسی، خاک خیلی سفت و سنگین یا خاک خیلی شنی و سبک را دارید، کود گاوی میتواند گزینه مناسبی باشد.
جدول تجزیه انواع کود دامی
| مشخصات کود | pH | درجه شوری (dS/m) | کربن آلی (درصد) | نیتروژن (درصد) | فسفر (درصد) | پتاسیم (درصد) | نسبت کربن به نیتروژن |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| کود گاوی | ۷.۷ | ۸.۸ | ۱۶ | ۱.۱۶ | ۰.۶۷ | ۰.۷۹ | ۲۶ |
| کود گوسفندی | ۷.۴ | ۴.۴ | ۱۸.۳ | ۱.۰۹ | ۰.۳۹ | ۱.۳۲ | ۱۷ |
| کود مرغی | ۷.۲ | ۴.۹ | ۱۷.۵ | ۴.۹۳ | ۲.۷۲ | ۳.۲ | ۴ |
نکات مهم جدول:
- بین کودهای ذکر شده، کود مرغی از نظر عناصر غذایی غنیتر است
- بر اساس غنی بودن، به ترتیب: کود مرغی، کود گوسفندی، کود اسبی و کود گاوی دارای درصد نیتروژن بیشتری هستند
- گاهی کودهای دامی و مرغی دارای درجه شوری بالایی هستند و باید در مصرف آنها توجه شود
- کود دامی تازه دارای درجه شوری بیشتری نسبت به کود پوسیده است
- به کودهای آلی که مجموع عناصر غذایی در آنها کمتر از پنج درصد باشد، بهساز خاک گفته میشود
نکات مهم و تکمیلی
کود دامی جایگزین کامل کود شیمیایی نیست
کود دامی حاوی تمام عناصر مورد نیاز برای گیاهان نیست. غیر از ازت، مابقی عناصر دارای درصد خیلی پایینی هستند و به هیچ عنوان برای رشد و به ثمر رسیدن گیاهان کافی نیستند.
توصیه پایانی
با توجه به توصیههای کودی، نسبت به تغذیه اصولی هر گیاه در مراحل رشدی مختلف اقدام کنید. استفاده از کود دامی پوسیده میتواند به عنوان یک مکمل عالی در کنار سایر کودها عمل کند.
جمعبندی و نتیجه گیری
پوساندن صحیح کود دامی فرآیندی است که نیاز به صبر و دقت دارد، اما نتایج آن برای سلامت خاک و کیفیت محصول بسیار ارزشمند است. با رعایت مراحل زیر میتوانید بهترین نتیجه را کسب کنید:
۱. انتخاب مکان مناسب (چاله یا سطح زمین با ارتفاع ۵۰ سانتیمتر)
۲. مخلوط کردن کود با پسماندهای گیاهی و مواد افزودنی (ازت، گوگرد، باکتری تیوباسیلوس)
۳. پوشاندن با پلاستیک برای افزایش دما و رطوبت
۴. زیر و رو کردن هر ۲ تا ۳ هفته یکبار برای هوادهی
۵. کنترل رطوبت (نباید آب از کود خارج شود)
توصیه میشود به جای استفاده از کود دامی تازه که باعث آلودگی خاک و کاهش نیتروژن میشود، حتماً فرآیند پوساندن را به طور کامل طی کنید و سپس از کود پوسیده در زمین کشاورزی خود استفاده نمایید.