سامانه مزرعه
2 سال پیشتغذیه و تنظیم برنامه کوددهی، یکی از کارهایی است که هر کشاورزی پیش از کشت باید به آن دقت کند. به طوری که علاوه بر برنامهریزی تغذیه و کودی دقیق بر اساس نیازهای گیاه، باید مراحل و زمان تقویت آن با کودهای مختلف را نیز در نظر داشته باشد.
همانطور که میدانید گندم یکی از گیاهانی است که در زندگی مردم نقش بسیار مهمی دارد. در واقع زندگی بشر به گندم وابسته است. به همین دلیل در ایران بیشتر زمینهای کشاورزی زیر کشت گندم هستند. آنچه باید بدانید این است که گندم برای رشد بهتر و بیشتر، به کودهای شیمیایی بیشتری نیاز دارد که هر کدام از آنها نیز باید در زمان و مرحله خاص و مشخصی از رشد به خاک اضافه شود. چرا که خاکهای کشاورزی به دلیل نوع و دفعات کاشت گیاهان مختلف، کمبودهایی دارند.
در صورتی که برنامه کوددهی درست اجرا نشود، گیاه در مراحل رشدی دچار اختلال و نارسایی شده و یا بیمار و ضعیف شده و درست بار نمیدهد.
در این مقاله به بررسی نقش عناصر در رشد گندم، شرایط مساعد کشت، اهمیت آزمایش خاک و مراحل کوددهی در دورههای مختلف رشد میپردازیم.
نقش عناصر در رشد و نمو گندم
نیتروژن (N)
نیتروژن یکی از عناصر پرکاربرد و مهم در رشد گیاهان است. بیشترین تأثیر وجود این عنصر در برنامه کوددهی گندم، افزایش میزان پروتئین در دانهها است.
سایر اثرات:
- رشد بیشتر ساقهها و خوشههای گندم
- افزایش عملکرد محصول
منابع تأمین:
کودهای اوره به میزان زیادی نیتروژن دارند. مقدار مصرف آنها در طول کشت بستگی به سبک و سنگین بودن بافت خاک و کمبودهای آن دارد.
فسفر (P)
فسفر نقش ویژهای در برنامه کوددهی گندم دارد.
نقش فسفر:
- استحکام بیشتر ساقهها و ریشهها
- افزایش مقاومت در برابر بیماریها
- تحریک گیاه برای رشد سریعتر
علائم کمبود فسفر:
بروز لکههای سبز تیره در ساقهها و برگ گیاه
نکته: میزان فسفر مورد نیاز برای گندم توسط آزمایش خاک مشخص میشود. کودهای فسفر را میتوان در ابتدای کشت یا در سه مرحله مختلف به خاک اضافه کرد.
پتاسیم (K)
پتاسیم برای رشد غده و میوه گیاهان ضروری است.
نقش پتاسیم در گندم:
- بیشترین نیاز هنگام رشد غدهها
- پر شدن دانهها
علائم کمبود پتاسیم:
- کم شدن میزان محصول
- عدم رشد غدهها
- عدم پر شدن دانهها
زمان مصرف:
کودهای پتاس بالا را میتوان در مراحل مختلف برنامه کوددهی گندم، به خصوص زمانی که پنجهزنی آغاز میشود، به خاک اضافه کرد.
شرایط مساعد برای کاشت گندم
گندم به دلیل داشتن ارزش غذایی بالا بیش از ۱۰۰۰۰ سال است که در سرتاسر جهان کشت میشود.
شرایط مورد نیاز:
- آب و هوای معتدل
- آب کافی (یا شرایط آبیاری مساعد)
- دمای مناسب
- آفتاب خوب
- رطوبت کم (یا وجود امکانات برای خشک شدن سریع دانه)
مدت زمان رشد: حدود ۱۲۰ روز
انواع گندم بر اساس زمان کاشت:
- گندم بهاره
- گندم زمستانه
اهمیت آزمایش خاک قبل از کوددهی
برای اینکه هر کشاورزی محصولی پربار و سالم برداشت کند، فقط شناخت نقش عناصر در رشد گندم کافی نیست. میزان کمبودهای خاک و نیازهای آن از ظاهر آن مشخص نیست. بنابراین قبل از اجرای برنامه کوددهی گندم باید اطلاعات کاملی در مورد زمین داشته باشیم. این کار تنها با آزمایش خاک کشاورزی امکانپذیر است.
نتایج آزمایش خاک:
- میزان وجود مواد و عناصر مغذی در خاک
- میزان پی اچ و شوری خاک
- درصد اشباع
- میزان حاصلخیزی
نکته مهم: تفسیر نتیجه آزمایش خاک یکی از مهمترین مراحل است که باید توسط متخصصین و مشاورین با تجربه انجام شود.
روش و مراحل تغذیه و کوددهی گندم
روشهای تغذیه گندم
۱. بذرمال
۲. محلولپاشی
۳. استفاده از کودهای پودری (بسته به نوع آبیاری)
مراحل کوددهی بر اساس دوره رشد
۱. تغذیه پیش از کاشت
کودهای مورد نیاز در این مرحله باید همراه با شخم زنی قبل از کاشت بذر به خاک اضافه شوند.
بهترین کودها برای این مرحله:
- کودهای مرغی
- کودهای حاوی عناصر ماکرو (پتاسیم، فسفر و نیتروژن)
- کودهای حاوی گوگرد
نکته: بهترین زمان برای استفاده از کودهای اوره و بذرمال کردن گندم است.
۲. اولین آبیاری
پس از کاشت بذر و با آغاز اولین آبیاری، باید برخی از کمبودهای خاک با دادن کودهای شیمیایی برطرف شود.
عناصر مورد نیاز در این مرحله:
- نیتروژن برای جوانهزنی
- فسفر برای مقاومت و ریشهدهی
- هیومیک اسید برای کاهش تنشهای گیاه
توصیه: استفاده از کودهای NPK که مقادیر مناسبی از این عناصر را دارند.
۳. شروع جوانهزنی
در این مرحله بذرها شروع به جوانه زدن میکنند. پنجهها هنوز شروع به رشد نکردهاند و سبز نشدهاند.
عناصر مورد نیاز:
- هیومیک اسید
- نیتروژن
- فسفر
توصیه: مصرف کود سهبیست در این مرحله
۴. شروع پنجهزنی
رشد گندم ابتدا از یک ساقه شروع میشود، سپس ۲ یا ۳ پنجه از اطراف ساقه شروع به رشد میکنند.
بهترین زمان برای مصرف:
- کود روی
- کودهای کلات آهن
- کودهای پتاس
هدف: بهبود روند رشد و افزایش مقاومت پنجههای تازه ایجاد شده
۵. تکمیل پنجهزنی
برای رشد بهتر گیاه لازم است که در مرحله پنجهزنی کمبودهای فسفر و نیتروژن خاک برطرف شود.
اهداف:
- افزایش تعداد پنجهها
- افزایش مقاومت ساقه برای رشد خوشهها
- تحمل سنگینی دانهها
کود کمکی: استفاده از کود هیومیک اسید به کاهش بیماریها و تنشهای محیطی کمک میکند.
۶. رشد ساقه
این مرحله با گرم شدن هوا آغاز میشود. ساقهها رشد بیشتری میکنند تا خوشههای گندم بتوانند باز شده و پربار شوند.
نیازهای گیاه در این مرحله:
- کودهای ریز مغذی
- نیتروژن (نیاز بسیار زیاد)
- پتاسیم (آمادهسازی خاک برای ظهور خوشهها)
۷. ظهور خوشه و دانهبندی
ظهور و رشد خوشهها و دانهها مرحله مهمی در کاشت گندم است. تمرکز کوددهی باید بر پر شدن و زیاد شدن و همچنین سلامتی خوشهها باشد.
عناصر مورد نیاز در این مرحله:
- پتاسیم
- فسفر
- هیومیک اسید
- آهن، روی، منگنز، بور، مس و مولیبدن (مقادیر کافی)
۸. پر شدن دانه و خمیری شدن
در مرحله پر شدن یا خمیری شدن دانهها، کودهای پتاس بالا نقش اساسی را ایفا میکنند.
دلیل: پتاسیم باعث پر شدن بیشتر دانهها میشود.
جمعبندی و نتیجه گیری
تنظیم برنامه کوددهی صحیح گندم، کلید دستیابی به عملکرد بالا و محصول با کیفیت است.
خلاصه مراحل کوددهی گندم:
| مرحله | کودهای مهم |
|---|---|
| پیش از کاشت | کود مرغی، NPK، گوگرد، اوره |
| اولین آبیاری | NPK، هیومیک اسید |
| شروع جوانهزنی | کود سهبیست، هیومیک اسید |
| شروع پنجهزنی | روی، آهن، پتاس |
| تکمیل پنجهزنی | فسفر، نیتروژن، هیومیک اسید |
| رشد ساقه | ریزمغذیها، نیتروژن، پتاسیم |
| ظهور خوشه | پتاسیم، فسفر، ریزمغذیها |
| پر شدن دانه | پتاس بالا |
نکات پایانی:
- ارقام مختلف گندم، نوع کشت و نوع آبیاری (دیم یا آبی) در مقدار و زمان مصرف کودها تأثیرگذار است
- بهترین راه برای داشتن پربارترین و سالمترین محصول، مشورت با متخصصین کشاورزی است
- انجام آزمایش خاک قبل از هر گونه کوددهی ضروری میباشد