سامانه مزرعه
1 سال پیشبید کلم یا شبپره پشت الماسی یکی از آفات مهم و مضر برای مزارع کلم و کلزا است. این حشره بالهایی باریک و کشیده به رنگ خاکستری تیره دارد که در حاشیه آن ریشکهای بلندی مشاهده میشود. در بالهای جلو نوار سفید رنگی دیده میشود که در هنگام جمع شدن بالها، نقش الماسمانند به وجود میآورد. به همین دلیل به این حشره شبپره پشت الماسی نیز گفته میشود.
این آفت در مناطق استوایی و نیمهاستوایی با پراکندگی بالا دیده میشود.
در این مقاله به بررسی زیستشناسی، نحوه خسارت، علائم و روشهای مدیریت بید کلم میپردازیم.
زیستشناسی بید کلم
رفتار حشرات کامل
- روزها به طور مخفیانه زیر برگها استراحت میکنند
- فعالیت خود را بعد از غروب آفتاب آغاز میکنند
- پروازهای کوتاه و سریع (حداکثر ارتفاع یک متر)
تخمگذاری
هر حشره ماده بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ تخم در سطح زیرین برگها میگذارد.
مراحل رشد
| مرحله | مدت زمان |
|---|---|
| دوره لاروی | ۱۰ تا ۱۲ روز |
| دوره شفیرگی | ۵ تا ۷ روز |
نکات مهم:
- لاروهای سن اول از برگها تغذیه میکنند
- لاروها با بزرگتر شدن، کل برگ را به جز رگبرگ اصلی میخورند
- لاروها با تنیدن تار خود را به قسمتهای دیگر گیاه رسانده و از برگهای سالم تغذیه میکنند
- آفت بید کلم به دلیل عدم داشتن دیاپوز اجباری، میتواند در طول فصل به طور مداوم نسلهای جدیدی تولید کند
تعداد نسل در سال:
- مناطق سردسیر: قادر به تحمل زمستانهای سخت نیست
- مناطق گرمسیر: میتواند تا ۱۲ نسل در سال ایجاد کند
نحوه خسارت بید کلم
خسارت عمده بید کلم مربوط به مرحله لاروی میباشد.
بخشهای مورد حمله:
- ساقه
- برگ
- دمبرگ
- گل
- اندامهای بذری
شدت خسارت:
- در صورت افزایش جمعیت، میتواند موجب تخریب شدید مزارع شود
- میزان خسارت میتواند بین ۷۰ تا ۹۰ درصد محصول را از بین ببرد
خسارت در مراحل مختلف گیاه
| مرحله گیاه | نوع خسارت |
|---|---|
| مرحله گیاهچه | حمله شدید لاروها میتواند منجر به مرگ گیاه شود |
| مرحله تشکیل جوانههای گلدهی | تخریب اندامها، جلوگیری از تشکیل گل و تولید بذر |
| مرحله اوج گلدهی و غلافبندی (کلزا) | بیشترین آسیب (همزمان با نسل دوم آفت) |
علائم خسارت بید کلم
۱. ایجاد دالانهای تغذیهای روی برگها توسط لاروهای جوان
۲. بریدگیهای نامنظم روی سطح برگها
۳. وجود تارهای تنیده شده توسط لاروهای جوان
۴. مشاهده حجرههای لاروی که هنگام تغذیه روی برگها ایجاد میشوند
۵. تشکیل پیلههای شفیرگی در پشت برگها و روی ساقهها
روشهای مبارزه با بید کلم
۱. تنظیم تاریخ کاشت
نکات کلیدی:
- انتخاب زمان مناسب کاشت که با حداقل جمعیت آفت همزمان باشد
- خودداری از تاریخهای کاشت متعدد در یک منطقه (انتقال آفت از مزارع قدیمی به جدید)
- کشت مزارع جدید در خلاف جهت بادهای غالب (کاهش حرکت شبپرهها)
۲. آبیاری مناسب
بید کلم به رطوبت حساس است.
مقایسه روشهای آبیاری:
| روش آبیاری | تأثیر بر آفت |
|---|---|
| آبیاری بارانی | شستشوی آفت از روی برگها (مؤثرتر) |
| آبیاری نشتی | تأثیر کمتر |
۳. حذف بقایای گیاهی از مزرعه
- قطع گیاهان آلوده و حذف بقایای گیاهی در زمان برداشت
- آفت میتواند روی بقایای گیاهی زنده بماند و به کشت جدید منتقل شود
- خارج کردن بقایای گیاهی و معدوم کردن آنها یا استفاده از دام برای چرا
۴. کاشت گیاهان تله و کشت مخلوط
- کاشت گیاهان تله برای جذب آفت
- استفاده از کشت مخلوط برای ایجاد تنوع در محیط و مختل کردن چرخه زندگی آفت
۵. کنترل بیولوژیک
عوامل کنترل بیولوژیک:
| عامل | نحوه عملکرد |
|---|---|
| باکتری باسیلوس تورینجینسیس (Bacillus thuringiensis) | حشرهکش میکروبی |
| ویروسهای پلیهدرال | حشرهکش میکروبی |
| زنبورهای پارازیتوئید (مانند Diadegma) | پارازیته کردن مراحل لاروی و شفیرگی آفت |
۶. کنترل شیمیایی
نکات کلیدی در مبارزه شیمیایی:
- استفاده از روش غربالگری آفتکشها برای جلوگیری از مقاوم شدن آفت
- انتخاب بهترین سموم از یک گروه و استفاده چرخشی
- بهترین زمان سمپاشی: هنگام غروب آفتاب (بیشترین فعالیت حشرات بالغ)
جمعبندی و نتیجه گیری
بید کلم یکی از مهمترین آفات مزارع کلم و کلزا است که خسارت آن تا ۹۰ درصد محصول میرسد.
خلاصه روشهای مدیریت آفت:
| روش کنترل | اقدامات اصلی |
|---|---|
| تنظیم تاریخ کاشت | همزمانی با حداقل جمعیت آفت، کشت در خلاف جهت باد |
| آبیاری | استفاده از آبیاری بارانی برای شستشوی آفت |
| بهداشت زراعی | حذف و معدوم کردن بقایای گیاهی |
| گیاهان تله و کشت مخلوط | جذب آفت و ایجاد تنوع محیطی |
| کنترل بیولوژیک | Bacillus thuringiensis، ویروس پلیهدرال، زنبور Diadegma |
| کنترل شیمیایی | سمپاشی چرخشی هنگام غروب آفتاب |
نکات کلیدی:
بهترین زمان سمپاشی: هنگام غروب آفتاب
خسارت عمده توسط لاروها ایجاد میشود
میزان خسارت: ۷۰ تا ۹۰ درصد محصول
بیشترین آسیب در زمان اوج گلدهی و غلافبندی کلزا (همزمان با نسل دوم آفت)
آبیاری بارانی در کاهش جمعیت آفت مؤثرتر از آبیاری نشتی است