سامانه مزرعه
4 سال پیش
پیت ماس یا کود خزه، نوعی خاک تیره رنگ است که از مواد فیبری مرده تشکیل شده است. این ماده در واقع بقایای نوعی خزه و جلبک میباشد که در باتلاقها طی چند هزار سال تجزیه شده و به شکل جامدی شبیه خاک درآمده است. باغبانان از پیت ماس به دلیل قدرت بالای جذب آب و حفظ رطوبت خاک در محیطهای کشت خود استفاده میکنند.
در این مقاله ابتدا توضیح میدهیم پیت ماس چیست، سپس انواع، کاربردها، مزایا و نحوه استفاده از آن را بررسی میکنیم.
پیت ماس چیست؟
خاک پیت ماس در مصارف باغبانی، گلخانهای، پرورش گل و گیاه و غیره کاربرد دارد. این ماده از تجزیه خزهها در محیطهای مرطوب و سایهای تشکیل میشود. وقتی خزهها شروع به تجزیه میکنند، زمینهای مرطوب به بوتههای پیت ماس تبدیل میگردند.
مرغوب ترین نوع پیت ماس از خزه اسفاگنوم تولید میشود. خزه اسفاگنوم در مناطق بسیار مرطوب توندرا (دشت بدون درخت) رشد میکند. در نتیجه انباشتگی، تجزیه و تخمیر طبیعی این خزهها، پیت ماس تولید میشود.
تولیدکنندگان به منظور بهرهوری بیشتر و استفاده در زمینه بستر کشت، پیت ماس را فراوری کرده و عناصر غذایی مورد نیاز گیاه از قبیل ازت، پتاسیم و کلسیم به آن اضافه میکنند.
ویژگیهای پیت ماس
پیت ماس دارای ویژگیهای زیر است:
قدرت جذب بالای آب و توانایی ذخیره حجم زیادی از رطوبت
آزادسازی تدریجی آب در زمان نیاز خاک
بهبود زهکشی خاکهای رسی سنگین
کمک به تنفس ریشهها و جذب مواد غذایی
منبع طبیعی فاقد آفات، آلودگی و عوامل بیماریزا
کمک به حفظ مواد معدنی و جلوگیری از آبشویی مواد غذایی
انواع پیت ماس از نظر رنگ
پیت ماسها با توجه به بافت و مواد آلی موجود، در رنگها، جنسها و بافتهای مختلفی دستهبندی میشوند. بر اساس رنگ، پیت ماس در سه نوع موجود است:
۱. پیت ماس سفید
رنگ واقعی آن قهوهای روشن است. این نوع برای گروه خاصی از گیاهان مناسب میباشد.
۲. پیت ماس قهوهای
یک نوع متداول با کاربرد عمومی در باغبانی.
۳. پیت ماس سیاه
این نوع نیز کاربردهای خاص خود را دارد و باغبانان معتقدند هر نوع ممکن است برای یک سری از گیاهان مناسب و برای گروه دیگر نامناسب باشد.
همچنین انواع پیت ماس بر اساس اندازه بافت نیز وجود دارند که هر کدام برای مصارف و خاکهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرند. تشخیص نوع خاک و محصول کشت شده، تعیین میکند که کدام نوع پیت ماس انتخاب شود.
پیت ماس در ایران
متأسفانه نوع خاص خزه اسفاگنوم در اقلیم ایران وجود ندارد. بنابراین پیت ماس اصل، وارداتی است و باید از برندهای خارجی تهیه شود.
انواع پیت ماس از کشورهای لیتوانی، استونی، لتونی، هلند و آلمان در بازار برای متخصصین کشاورزی، گلخانه داران، خرده فروشان و تولیدکنندگان بسترهای کشت موجود است. نوع هلندی و استونی از انواع معروف و شناخته شده میباشند. به همین دلیل، هزینه تهیه پیت ماس اصل نسبت به سایر بسترهای کشت بالاتر است.
کاربردهای پیت ماس
پیت ماس یکی از محصولات کاربردی برای موارد زیر است:
۱. اصلاح خاک نامرغوب کشاورزی
بسیاری از خاکها به دلیل فرسایش و کاشت زیاد، قدرت حاصلخیزی خود را از دست دادهاند. پیت ماس میتواند این خاکها را اصلاح کند.
۲. کشت محصولات ارگانیک
پیت ماس یک ماده طبیعی و فاقد مواد شیمیایی مضر است.
۳. بستر کشت در گلخانهها
برای پرورش نشا، گل و گیاهان زینتی بسیار مناسب است.
۴. بهبود خاکهای رسی سنگین
پیت ماس زهکشی خاکهای رسی را بهبود میبخشد.
۵. حفظ رطوبت در مناطق خشک
به دلیل قدرت بالای جذب آب، برای مناطق با کمبود آب بسیار مفید است.
مزایای استفاده از پیت ماس
افزایش ظرفیت نگهداری آب در خاک
بهبود ساختار خاک و افزایش تهویه
سبک کردن خاکهای سنگین
افزایش مواد آلی خاک
عاری از بذر علفهای هرز، آفات و عوامل بیماریزا
حفظ کودهای شیمیایی و جلوگیری از آبشویی
تنظیم pH خاک (معمولاً اسیدی است و برای گیاهان اسیددوست مناسب میباشد)
نحوه استفاده از پیت ماس
برای استفاده صحیح از پیت ماس، مراحل زیر را دنبال کنید:
مرحله اول: انتخاب نوع مناسب
با توجه به نوع گیاه و شرایط آب و هوایی منطقه، نوع مناسب پیت ماس (از نظر رنگ و بافت) را انتخاب کنید.
مرحله دوم: خیس کردن پیت ماس
پیت ماس خشک، آب را به سختی جذب میکند. قبل از استفاده، آن را خیس کنید تا رطوبت لازم را جذب نماید.
مرحله سوم: مخلوط کردن با خاک
پیت ماس را به نسبت مناسب با خاک باغچه یا خاک زراعی مخلوط کنید. نسبت معمول ۲۰ تا ۳۰ درصد پیت ماس به ۷۰ تا ۸۰ درصد خاک است.
مرحله چهارم: ترکیب با سایر مواد
برای نتیجه بهتر، میتوانید پیت ماس را با پرلیت، ورمیکولیت یا کود دامی پوسیده ترکیب کنید.
مرحله پنجم: استفاده به عنوان بستر کشت
میتوانید از پیت ماس به تنهایی یا در ترکیب با سایر مواد به عنوان بستر کاشت نشا و بذر استفاده کنید.
مرحله ششم: تنظیم pH
پیت ماس معمولاً اسیدی است (pH بین ۳ تا ۴.۵). در صورت نیاز به کاهش اسیدیته، میتوانید کمی آهک به آن اضافه کنید.
نکات مهم در استفاده از پیت ماس
پیت ماس به تنهایی مواد مغذی کافی برای گیاهان ندارد و باید با کودهای مناسب تکمیل شود.
پس از خشک شدن کامل، دوباره جذب آب برای آن دشوار میشود.
برای گیاهانی که به خاک قلیایی نیاز دارند، پیت ماس گزینه مناسبی نیست.
پیت ماس یک منبع تجدیدناپذیر است و استخراج بیش از حد آن به محیط زیست آسیب میزند.
برای تهیه پیت ماس اصل، حتماً از فروشگاههای معتبر خریداری کنید.
جمعبندی و نتیجه گیری
پیت ماس یک ماده آلی ارزشمند برای بهبود خاک و بستر کشت است که به دلیل قدرت بالای جذب آب، بهبود زهکشی و عاری بودن از آفات و بیماریها، در باغبانی و کشاورزی کاربرد گستردهای دارد. این ماده مخصوصاً برای اصلاح خاکهای نامرغوب، کشت نشا و پرورش گیاهان در گلخانه بسیار مفید است.
با این حال، پیت ماس در ایران تولید نمیشود و باید به صورت وارداتی تهیه شود که هزینه آن را نسبتاً بالا میبرد. همچنین پیت ماس به تنهایی فاقد مواد مغذی کافی است و باید با کودهای مناسب ترکیب گردد.
توصیه میشود قبل از استفاده از پیت ماس، با توجه به نوع گیاه و شرایط خاک خود، با کارشناسان کشاورزی مشورت کنید تا بهترین نوع و نسبت مصرف را انتخاب نمایید.