سامانه مزرعه
2 سال پیشبا توجه به اقلیم و آب و هوای ایران و مسئله اصلی و مهم کشاورزان یعنی آفات و بیماریها و علفهای هرز، پیدا کردن رقم گیاهی متناسب با منطقه و مقاوم به شرایط بسیار مهم و ضروری است. در این راستا، اولین راه مقابله با عوامل زیانبار، استفاده از روشهای زراعی بدون مصرف سموم و هزینههای اضافی و سنگین است.
یونجه با وجود بازار اقتصادی خوبی که بین کشاورزان دارد، برای آنها بسیار حائز اهمیت است که از لحاظ مالی کمترین قیمت ممکن تمام شود. بنابراین اولین گزینه، یافتن رقم خوب و کمدردسری است که عملکرد خوبی نیز در منطقه داشته باشد.
در این مقاله به معرفی ۱۱ رقم پرکاربرد یونجه در ایران (اعم از ارقام داخلی و خارجی) و معرفی بهترین رقم برای هر منطقه میپردازیم.
دستهبندی ارقام یونجه در ایران
ارقام یونجه کشت شده در ایران به دو دسته کلی تقسیم میشوند:
۱. ارقام داخلی (ایرانی): تودههای بومی مناطق مختلف کشور
۲. ارقام خارجی: ارقام وارداتی که با شرایط ایران سازگار شدهاند
ارقام داخلی یونجه (۷ رقم)
ارقام داخلی، تودههای بومی هستند که در مناطق مختلف کشور مورد استفاده قرار میگیرند. این ارقام بیشتر به نام همان مناطق نامگذاری شدهاند و در نتیجه در آن مناطق یا نواحی دیگر با آب و هوای مشابه کشت میگردند.
۱. رقم یونجه یزدی
رقم یزدی یکی از معروفترین انواع یونجه ایران است.
ویژگیها:
- پرمحصول
- مخصوص آب و هوای نسبتاً خشک و معتدل بدون سرمای سخت
- مقدار شاخ و برگ بیشتر از رقم بمی
- نسبت برگ به ساقه بیشتر از یونجه بمی
- کیفیت بالاتر نسبت به یونجه همدانی
تعداد چین در سال: حدود ۷ مرتبه
مناسب برای: مناطق خشک و معتدل
۲. رقم یونجه بمی
این یونجه مخصوص مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری است.
ویژگیها:
- برگهای درشت و پهن
- حدود ۵ درصد بوته را برگ تشکیل میدهد
- نسبت برگ به ساقه کمی بیشتر از یونجه یزدی
ارتفاع متوسط: ۷۰ سانتیمتر
تعداد چین در سال: به طور متوسط ۱۰ تا ۱۲ چین
مناسب برای: مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری
۳. رقم یونجه همدانی
این رقم به سرما بسیار مقاوم است و مناسب مناطق سردسیر و معتدل میباشد.
ویژگیها:
- برتری نسبت به یونجه رنجر (که قبلاً برای مناطق سردسیر توصیه میشد)
- درصد برگ و پروتئین تا اندازه بالایی دارد
- قابلیت جایگزینی بسیاری از ارقام خارجی
ارتفاع بوته: ۸۰ تا ۹۰ سانتیمتر (هنگام حداکثر رشد و شروع گلدهی)
تعداد چین در سال: ۳ تا ۷ چین
مناسب برای: مناطق سردسیر (بهترین رقم برای مناطق سرد)
۴. رقم یونجه شیرازی
یکی از انواع پرمحصول یونجه است که در شیراز و مناطق معتدل مشابه کشت آن رواج دارد.
ویژگیها:
- مقاومت خوب در برابر سرما و گرما
- پرمحصول
تعداد چین در سال: ۶ تا ۸ چین
مناسب برای: مناطق معتدل مشابه شیراز
۵. رقم یونجه نیکشهری
یونجه نیکشهری مخصوص مناطق گرم و خشک است.
ویژگیها:
- شاخ و برگ فراوان و بسیار ظریف
- بزرگ بودن اندازه برگ
- داشتن برگهای ۴ برگچهای (از ویژگیهای خاص)
- آسیبپذیری زیاد نسبت به آفات
تعداد چین در سال: تا ۱۸ چین در سال (در سیستان و بلوچستان)
مناسب برای: مناطق گرم و خشک (به ویژه سیستان و بلوچستان)
۶. رقم یونجه اصفهانی
این رقم مخصوص مناطق معتدل و نیمه معتدل است.
ویژگیها:
- برگهای نسبتاً بزرگ
- استان اصفهان بیشترین مساحت کشت این رقم را به خود اختصاص داده است
ارتفاع ساقه: تا ۷۰ سانتیمتر
تعداد چین در سال: ۷ چین
مناسب برای: مناطق معتدل و نیمه معتدل
۷. رقم یونجه قره
مرکز تنوع اصلی این رقم، منطقه آذربایجان است.
ویژگیها:
- مقاوم در برابر سرما
- قابلیت تحمل تنش شوری و سرمای زمستانه
- شکل برگچهها از نوع قلب وارونه (Obcordate)
- پیچش غلافها از نوع چپگرد
ارتفاع متوسط: حدود ۷۵ سانتیمتر
تعداد گره در طول ساقه اصلی: ۱۰ تا ۱۱ گره
مناسب برای: کشت به صورت یکساله و حتی دیم در مناطق سرد، به ویژه آذربایجان
ارقام خارجی یونجه (۴ رقم)
برخی از ارقام یونجه خارجی از مبدأهای مختلف مانند آرژانتین، جنوب آفریقا، جنوب شرقی فرانسه، آمریکا، ترکستان، آلمان و روسیه معرفی و کشت شدهاند.
۸. رقم یونجه بغدادی
این رقم از عراق وارد ایران شده است.
ویژگیها:
- برگهای بزرگ
- پوشیده از کرک
- نیاز آبی بالا
- مقاومت به گرما (از ویژگیهای بارز)
- در شرایط بدون رکود دمایی (مانند خوزستان) در تمام سال فعال و رشد میکند
ارتفاع: حدود یک متر
تعداد چین در سال: به طور میانگین ۱۰ چین در مناطق گرمسیر
مناسب برای: مناطق گرمسیری (به ویژه نواحی جنوبی ایران و خوزستان)
۹. رقم یونجه رنجر
یکی از بهترین ارقام یونجه در دنیا شناخته میشود.
ویژگیها:
- رشد سریع
- ارتفاع زیاد بوتهها
- مقاومت زیاد در برابر سرما
- شباهت بسیار به یونجه همدانی (اما کوتاهتر از آن)
عمر مفید: حدود ۱۰ سال در زمین زراعی
تعداد چین در سال: ۷ چین
مناسب برای: مناطق سردسیر
۱۰. رقم یونجه موآپا
منشأ این رقم آمریکا است و از تلاقی یونجههای آمریکایی و آفریقایی به وجود آمده است.
ویژگیها:
- مقاومت بسیار بالا به گرما و خشکی
- پرمحصول
- تعداد برگها نسبتاً کم و ضعیف
- حساس به سرما
مناسب برای: مناطق گرم کشور
۱۱. رقم یونجه کدی
مرکز پیدایش این رقم آمریکا است.
ویژگیها:
- مقاوم در برابر سرما
- نیاز آبی کم
- رشد خوب در مناطق کوهستانی به صورت دیم
مناطق کشت موفق:
- ارتفاعات البرز
- آذربایجان غربی
- سایر مناطق سرد
کاربرد: در مناطق معتدل نیز در شرایط کم آبی محصول خوبی میدهد.
جمعبندی: بهترین رقم یونجه برای هر منطقه
| منطقه اقلیمی | بهترین رقم | تعداد چین در سال | ویژگی اصلی |
|---|---|---|---|
| مناطق سردسیر (آذربایجان، همدان، ارتفاعات) | همدانی، قره، رنجر، کدی | ۳ تا ۷ | مقاوم به سرما |
| مناطق گرمسیر و جنوبی (خوزستان، سیستان و بلوچستان) | بغدادی، بمی، نیکشهری | ۱۰ تا ۱۸ | مقاوم به گرما |
| مناطق خشک و معتدل (یزد، کرمان) | یزدی | حدود ۷ | مقاوم به خشکی |
| مناطق معتدل (اصفهان، شیراز) | اصفهانی، شیرازی | ۶ تا ۸ | سازگاری عمومی |
| مناطق گرم و خشک (سیستان و بلوچستان) | نیکشهری | تا ۱۸ | شاخ و برگ فراوان |
| مناطق گرمسیر با تنش خشکی | موآپا، کدی | متغیر | مقاوم به خشکی و گرما |
نتیجه گیری و توصیه نهایی
انتخاب رقم مناسب یونجه با توجه به اقلیم منطقه، نوع خاک، منابع آبی و هدف کشت، نقش تعیینکنندهای در موفقیت زراعت یونجه دارد.
نکات کلیدی برای انتخاب رقم مناسب:
۱. در مناطق سردسیر، ارقام همدانی، قره، رنجر و کدی بهترین گزینه هستند.
۲. در مناطق گرمسیر و جنوبی، ارقام بغدادی، بمی و نیکشهری عملکرد بالایی دارند.
۳. در مناطق خشک و کم آب، ارقام یزدی و کدی (که نیاز آبی کمی دارند) مناسبترند.
۴. در مناطق معتدل، ارقام اصفهانی و شیرازی گزینههای مطمئنی هستند.
با توجه به مطالب فوق که درباره ارقام، شرایط و ظاهر آنها صحبت کردیم، بهتر است نسبت به کاربرد و میزان منابع در دسترس خود، رقم مناسب با اقلیم خود را انتخاب و بکارید تا عملکرد خوبی داشته باشید. گاهی انتخاب یک رقم اشتباه و کاشت آن قابل جبران نیست و فقط منابع خود را از دست داده و وقت خود را تلف کردهاید.